Chini ya mlima mrefu aliishi mtu aliyekuwa na binti wawili, mkubwa aliitwa Kazi na mdogo Zanyani. Kazi alikuwa msichana mrefu, mrembo, lakini alikuwa mbinafsi na mwenye hasira mbaya na siku zote aligombana na baba yake na Zanyani. Alikuwa mvivu, pia, na hakuwahi kuchukua sehemu yake ya kazi, bali alimwachia Zanyani kukusanya kuni, kuteka maji, na kukarabati nyasi za paa la kibanda. Kama angeweza kuepuka, hakuwahi kusaga nafaka, na alipooka mkate, siku zote uliungua hadi kuwa makaa.
Kwa kweli, Kazi alikuwa mkorofi na msumbufu kiasi kwamba mara tu alipokua, baba yake akaazimia kumtafutia mume ili yeye na Zanyani waweze kuishi kwa amani.
Siku moja akaanza safari, akiwaacha wasichana wajitunze wenyewe. Alipofika kijijini alikokuwa akienda, akamaliza shughuli zake upesi alivyoweza kisha akaenda kunywa pombe na kuzungumza na rafiki zake.
Wakamwambia habari zote za kijiji — jinsi kundi la nzige lilivyokuja na kula nusu ya mazao, jinsi chui alivyoshuka kutoka vilimani na kuua kondoo watatu, na, la kusisimua kuliko yote, kwamba chifu alitaka mke. Chifu wa kijiji hiki alikuwa mtawala mkuu na mwenye nguvu, lakini hakuwahi kuonwa na watu wake. Wengine walisema alikuwa na vichwa vitano, kila kimoja na taya katili na ulimi uliochongoka, na kwamba aliwala wote waliomkasirisha.
Baba wa Kazi aliposikia kwamba chifu anatafuta mke, akajiambia kwamba binti yake mkubwa angekuwa bibi arusi anayemfaa hasa kwa kuwa alikuwa na kiburi na ukaidi kiasi kwamba asingemruhusu kamwe amwonee, huku akiwa na majivuno kiasi kwamba alijua asingekubali kamwe kuolewa na mtu yeyote aliye chini ya chifu.
Aliporudi nyumbani tena, akawaambia binti zake, “Ni nani kati yenu angependa chifu kuwa mume?”
“Mimi,” akasema Kazi, bila kumpa Zanyani nafasi ya kusema.
“Na iwe hivyo,” akajibu baba. “Kesho nitawaita rafiki zangu pamoja, nasi tutakusindikiza kwa chifu mkuu anayetafuta mke.”
“Sikutaki wewe wala rafiki zako,” akajibu Kazi kwa ufidhuli. “Nitakwenda peke yangu.”
Kwa hili baba yake akakasirika, kwa kuwa haikufaa binti yake aende bila msindikizaji kwa bwana arusi wake, au bila maksai kwa ajili ya karamu ya harusi. Hata hivyo, akijua kwamba ingekuwa rahisi kuzuia upepo katika mwendo wake kuliko kufuga ukaidi wa binti yake, akamwambia afanye apendavyo.
Asubuhi na mapema siku iliyofuata Kazi akaamka na kujipamba kwa vikuku vyake vya miguu na bangili za shaba, akitundika shingoni mkufu wa shanga za rangi zinazong'aa. Alipojitazama sura yake katika dimbwi safi kando ya kibanda, akacheka kwa furaha, kwa kuwa kweli alikuwa mrembo wa kutosha kuuteka moyo wa mwanamume yeyote, hata kama angemjia mikono mitupu.
Kisha akakimbia kurudi kibandani na, baada ya kujaza kikapu mkate na matunda ya porini, akaanza safari yake. Jua lilikuwa likichomoza juu ya ukingo wa nyika, likigusa vilele vya vilima kwa mwanga wa dhahabu; hewa ilikuwa na baridi ya jalidi, na Kazi akakimbia kwa kasi miguu yake ilivyoweza kumbeba hadi damu ikasisimka mishipani mwake, naye akaanza kuimba kwa furaha. Hakujali hata kidogo kutopendezwa kwa baba yake. Kwa nini yeye, Kazi mrembo, asiende bila msindikizaji kijijini kwa bwana arusi wake? Wasichana wasio warembo kama yeye na wachukue zawadi za maksai; hao, kama wakipenda, na waende wakisindikizwa na baba zao na watu wa kijiji!
Alipokuwa maili tatu hivi kutoka nyumbani, Kazi akaketi kando ya mshubiri mrefu kula mlo wake wa asubuhi na kuota jua lenye joto.
Baada ya muda, kitu kikamgusa mguu na, akitazama chini, akaona panya aliyemtazama juu kana kwamba alikuwa na jambo la kusema.
“Ni nini, dada mdogo?” akauliza, na panya akajibu, “Nikuonyeshe njia ya kwenda kwa chifu?”
Kazi akacheka kwa dharau na kusema, “Ondoka, wewe kiumbe mdogo mpumbavu. Unadhani siwezi kupata njia ya kwenda kwake bila msaada wa panya mdogo wa kahawia kama wewe?” Naye akamsukuma kwa ukali mbali naye.
“Ukienda peke yako, utakutana na taabu,” akasema panya, lakini Kazi akacheka tu, na kiumbe yule mdogo akakimbia.
Alipokwisha kupumzika, Kazi akainuka na kuendelea na safari yake hadi akafika kwenye kijito kilichofunikwa na miti. Akiketi ukingoni, akatumbukiza miguu yake ndani ya maji baridi yanayotiririka. Sasa ilikuwa adhuhuri, na ukimya wa joto haukuvunjwa isipokuwa na milio ya vyura. Akijisikia ameburudika sana, Kazi akaendelea tena na njia yake.
Baada ya muda, akaona bibi kizee ameketi juu ya jiwe kando ya njia. Bibi kizee akamsalimu na kusema, “Najua wewe ni nani na unakokwenda, kwa hiyo nakupa onyo. Karibu na machweo utafika kwenye msitu ambamo miti imeota minene kama majani ya nyasi. Ukiingia msitu huu, itakudhihaki kwa vicheko vyake, lakini usiijali, kwa kuwa haiwezi kukudhuru isipokuwa wewe pia ukicheka. Ukifanya hivyo, basi jihadhari, kwa kuwa madhara yatakupata. Ukingoni mwa msitu utaona kibuyu cha maziwa mala kimelala ardhini, lakini hata kama utazimia kwa njaa, usikiguse. Ukiendelea mbele zaidi, utakutana na mtu aliyebeba chungu cha maji, naye atakupa kinywaji, lakini hata ulimi wako ukishikamana na kaakaa la kinywa chako, jihadhari usiache tone hata moja lipite midomoni mwako.”
“Kwanza panya, na sasa bibi kizee,” akasema Kazi, akitikisa kichwa chake. “Washauri wenye busara ulioje! Asante kwa ushauri wako mzuri, lakini nitafanya hasa nipendavyo!”
Bibi kizee hakujibu, na Kazi akaenda zake, akiimba kwa ukaidi. Baada ya muda, akafika kwenye msitu aliokuwa ameambiwa, na katika giza lililokuwa likiingia akasikia sauti ya vicheko vya dhihaka. Akaingia kwa ujasiri, lakini punde hasira yake ikapanda, kwa kuwa ilionekana kana kwamba miti ilikuwa ikinyoosha matawi yake kama vidole virefu na kumcheka.
Vicheko vya dhihaka vikazidi kuwa vikubwa alipozidi kuingia ndani ya msitu, na miti ikainama na kutikisika kwa furaha. Kazi akazidi kukasirika. Inathubutuje kumcheka! Je, wote waliojua roho yake ya kiburi hawakumwogopa, naye angedhihakiwa na miti? Msitu ulikuwa na giza na umeota minene, na kutoka mahali pake pa siri ikaja sauti katili kwa noti zinazopanda. Ilikuwa zaidi ya kiasi; Kazi akakanyaga mguu wake chini kwa hasira kisha naye akacheka — kicheko katili na cha dhihaka kama cha miti.
Kwa muda mfupi pakawa na ukimya, na hewa ilikuwa tulivu kiasi kwamba moyo wa msichana ukasimama kudunda. Giza nene likakusanyika kumzunguka, na pakawa na mngurumo mzito wa radi. Kisha kutoka vilindini mwa msitu kukaja kicheko kikubwa, cha sauti kubwa zaidi na kisicho na huruma zaidi kuliko awali.
Kazi alitishika mno hivi kwamba akaanza kukimbia na hakusimama hadi alipofika ukingoni mwa msitu na kujikuta nje kwenye nyika wazi. Akihema kwa hofu, akajilaza nyasini kupumzika na kurudisha ujasiri wake, na baada ya muda, alipokwisha kuburudika, akaketi na kutazama huku na huko. Hatua chache kutoka pale palikuwa na kibuyu cha maziwa mala, kama bibi kizee alivyotabiri, lakini ingawa Kazi alikumbuka onyo, hakulijali na akanywa maziwa kwa hamu.
Sasa ilikuwa karibu giza, lakini Kazi hakuwa na nia ya kulala kupumzika karibu hivyo na msitu wa vicheko vya dhihaka. Kwa hiyo akaendelea na safari yake, na baada ya kwenda umbali mdogo, akaona akimjia umbo la ajabu ambalo bibi kizee alikuwa amelitaja.
Ilikuwa mandhari ya kumfanya yeyote atetemeke kwa hofu, kwa kuwa alipokaribia, Kazi akaona kwamba chini ya mkono mmoja mtu yule alibeba kichwa chake, na chungu cha maji chini ya mwingine. Alikuwa amepinda karibu mara mbili na alitembea kwa mwendo wa ajabu wa kukokota miguu.
Kazi alikuwa msichana jasiri, lakini kama asingekuwa ameazimia kulipuuza onyo la bibi kizee, angemkimbia. Akishinda hofu zake, akamwendea kwa ujasiri na kumwomba kinywaji cha maji.
Bila neno akampa kibuyu, na msichana akanywa, akitetemeka muda wote, kwa kuwa macho meusi ya kichwa alichobeba chini ya mkono wake yalizunguka bila kukoma, na meno yake yakagongana kwa kelele.
Mtu yule alipotoweka machoni, Kazi akajilaza na kulala, na asubuhi na mapema siku iliyofuata akajiandaa kuingia kijijini alimoishi chifu ambaye alikusudia kuwa bibi arusi wake.
Watu walipomwona mgeni mrefu, mrembo, wakakusanyika kumzunguka, wakiuliza yeye ni nani na kwa nini amekuja.
“Nimekuja kuwa mke wa chifu wenu,” akajibu kwa majivuno.
“Lakini wasindikizaji wako wako wapi, na maksai wako wako wapi? Nani aliwahi kujua bibi arusi akija kwa mume wake bila msafara? Chifu hayupo na hatarudi hadi usiku, lakini afadhali uende kule kibandani mwake umwandalie chakula.”
Wanawake wa boma kisha wakamwongoza mgeni hadi kibanda kitupu na kumpa nafaka asage.
Basi Kazi siku zote alikuwa amemwachia dada yake kusaga nafaka, na kwa sababu hakuzoea kazi hiyo, unga ukajaa mabonge magumu. Jambo lililofuata lilikuwa kutengeneza unga kuwa maandazi na kuyaweka yaokwe, lakini Kazi alikuwa mzembe kiasi kwamba akayaacha yaungue hadi kuwa meusi.
“Siwezi kusaga nafaka, wala siwezi kupika,” akasema, “lakini inajalisha nini? Kwa kuwa nitakapokuwa mke wa chifu mkuu, sitafanya kazi yoyote.”
Sasa ilikuwa ikichelewa, na Kazi akaenda mlangoni mwa kibanda kuvizia kuja kwa bwana arusi wake. Mwezi ulikuwa umechomoza na ulikuwa ukifurika nyika kwa mwanga, lakini hapakuwa na dalili ya umbo linalokaribia, na Kazi akasubiri kwa muda mrefu, akijiuliza angetoka wapi.
Ghafla anga likatiwa giza, na kibanda kikajaa ghafla upepo mkali unaovuma. Mara moja dhoruba ikakoma, na Kazi akaona kwamba nyoka mkubwa mwenye vichwa vitano yuko karibu kabisa naye. Katika kila kimoja cha vichwa vitano kulimetameta jozi ya macho ya moto, yaliyomkazia.
“Kumbe wewe ndiye mke wangu,” akasema kiumbe yule wa kutisha. Kazi mwenye kiburi akainamisha kichwa kwa unyenyekevu na kusubiri apendavyo bwana arusi huyu wa kuchukiza.
“Wewe ni mzuri kutazama,” akasema, “lakini niletee maandazi uliyoyaandaa kwa chakula changu cha jioni. Nina njaa.”
Kazi akayatazama maandazi yaliyoungua kuwa meusi, na kwa mara ya kwanza maishani mwake akasikitika kwamba alikuwa mpishi mbaya hivyo. Akitetemeka, akayaweka mbele ya nyoka, aliyeyatazama kwa dharau.
“Kweli,” akasema, “wewe ni mzuri kutazama, lakini wewe ni mwanamke mzembe, mvivu,” naye akampiga pigo lililomuua.
Mwaka mmoja hivi baada ya kifo cha Kazi, habari zikaenea kwamba chifu alikuwa akitafuta mke tena, na baba wa Zanyani akamuuliza kama angependa kuwa bibi arusi. Msichana akakubali, na baba yake akachagua kutoka kundi lake maksai mnene wa kuchinjwa kwa karamu ya harusi. Kisha akawaita wenzake kumsindikiza bibi arusi, na Zanyani, kama mwanamwali mwenye adabu, hakupinga.
Kila kitu kilipokuwa tayari, akaanza safari, akiandamana na baba yake na msafara wa mashujaa katika fahari yao ya manyoya yanayopepea na mikuki iliyong'arishwa vizuri. Walipokuwa njiani, wakaimba na kufurahi.
Katika sehemu ya kwanza ya safari, hawakupata tukio lolote. Wakapita katika msitu wa dhihaka, wasisikie sauti yoyote ila mchakacho wa majani, wala jitu lisilo na kichwa halikukutana nao, lakini walipokaribia kijiji panya mdogo akakimbia kutoka na kusimama mbele ya bibi arusi, akisema, “Nikuonyeshe njia?”
“Ukipenda, dada mdogo, ” akajibu, na panya akawaongoza hadi mahali njia mbili zilipokutana, kisha akatoweka kichakani.
Kwenye njia panda bibi kizee alikuwa akisubiri, naye akawaagiza wafuate njia ya kushoto.
Karibu nusu maili kutoka kijiji walichokuwa wakienda, msafara ukasimama kupumzika, na Zanyani akatangatanga kidogo kutoka njiani. Baadaye msichana aliyebeba chungu cha maji akamjia na kusimama kumuuliza yeye ni nani na kwa nini anatangatanga peke yake hivyo.
“Nimekuja kuwa bibi arusi wa chifu wa kijiji kile pale,” akajibu.
“Yeye ni kaka yangu,” akasema mgeni. “Kwa kuwa utakuwa dada yangu, niache nikuambie kwamba, ingawa anaonekana wa ajabu na mkali, yeye ni mpole na mwema kwa wale anaowapenda, nawe huhitaji kuogopa. Nenda kibandani mwake pamoja na baba yako na wasindikizaji wa harusi,” akaendelea. “Pale mama yangu atakupa nafaka usage. Ukishaisaga, ioke kuwa maandazi, na kama yatakuwa mazuri, kaka yangu atakutendea vyema.”
Zanyani akamshukuru msichana na kumuaga; kisha, akirudi kwa baba yake, akamwambia kilichotokea.
Safari sasa ikaendelea, na msafara ukamsindikiza Zanyani hadi kibandani kwa mume wake. Kama mgeni mwema alivyosema, mama wa chifu alikuwa akisubiri kumpokea mkwe wake mpya. Akampa bibi arusi nafaka asage kisha akamwacha peke yake kibandani.
Baada ya muda, palikuwa tayari na safu ya maandazi yaliyotengenezwa kwa unga laini, yaliyookwa kama mpishi hodari tu angeweza kuyaoka, na Zanyani akaketi kusubiri kuja kwa bwana arusi.
Usiku ukaingia, na baadaye ikaja sauti ya upepo mkali unaovuma, na nyoka mwenye vichwa vitano akatokea. Akamtazama kwanza bibi arusi kisha maandazi, na ndani ya macho yake makali ukaingia mwanga wa upole zaidi.
Baada ya kumeza maandazi na kuyaona mazuri, akamgeukia Zanyani, akisema, “Haya umeyaoka wewe?”
Zanyani akainamisha kichwa kukubali, na umbo lile la kuchukiza likaanza kubadilika. Kutoka kwa gamba la ngozi yenye magamba lililomwanguka akainuka shujaa mrefu mzuri wa sura. Akamtazama msichana kwa upole.
“Umenikomboa kutoka kwa uchawi ambao umenikalia miaka mingi hii,” akamwambia. “Ungeweza kuvunjwa tu kwa huduma ya hiari ya mke mpole. ”
Kisha chifu akatoka kati ya watu wake, na harusi ikasherehekewa kwa karamu na furaha.