Katika mji wa Mfalme Ra-Mborakinda, ambako mfalme aliishi pamoja na wake zake na watoto wake na utukufu wake, jambo hili lilitokea.
Mfalme alikuwa na binti kipenzi, kwa jina Ilambe. Alimpenda sana, na alitafuta kumfurahisha kwa njia nyingi, na akampa watumishi wengi wa kumhudumia. Alipokua akawa mwanamke, akasema hakutaka mtu yeyote aje kumposa; yeye mwenyewe angechagua mume. “Zaidi ya hayo, sitaolewa kamwe na mwanamume yeyote mwenye doa lolote kwenye ngozi yake, hata kidogo kiasi gani.”
Baba yake hakupenda aseme hivyo; hata hivyo, hakumkataza.
Wanaume walipoanza kuja kwa baba na kusema, “Ninamtaka binti yako Ilambe kuwa mke,” angesema, “Nenda, umwulize mwenyewe.” Kisha mtu yule alipokwenda nyumbani kwa Ilambe na kusema, “Nimekuja kukuposa,” jibu lake pekee lilikuwa swali, “Una ngozi safi bila madoa mwilini mwako?” Kama angejibu, “Ndiyo,” Ilambe angesema, “Lakini lazima nione mwenyewe; ingia chumbani mwangu.” Pale alimtaka mtu yule avue nguo zake zote. Na kama, katika uchunguzi, angeona chunusi ndogo kabisa au kovu, angelionyesha na kusema, “Hilo! Sikutaki.” Kisha labda angeanza kusihi, “Ngozi yangu yote iko sawa, isipokuwa — .” Lakini angemkatiza, “Hapana! Kwa kuwa hata kwa alama hiyo ndogo sikutaki.”
Ikaendelea hivyo kwa wote waliokuja, yeye akipata kasoro hata katika chunusi ndogo au kovu. Na wachumba wote wakakataliwa. Habari zikaenea kwamba Ra-Mborakinda alikuwa na binti mrembo, lakini kwamba hakuna aliyeweza kumpata kwa sababu ya alichosema kuhusu magonjwa ya ngozi. Bado, wengi walijaribu kumpata. Hata wanyama walijigeuza kuwa na umbo la binadamu na kumtafuta, bila mafanikio.
Mwishowe, chui akasema, “Aa, mwanamke huyu mrembo! Ninasikia kuhusu uzuri wake na kwamba hakuna anayeweza kumpata. Nadhani afadhali nichukue zamu yangu nijaribu. Lakini kwanza nitakwenda kwa Marange mganga wa uchawi.” Akaenda kwa mganga yule wa uchawi na kusimulia habari yake kuhusu binti mzuri wa mfalme, na jinsi hakuna mwanamume aliyeweza kumpata kwa sababu ya uchaguzi wake mkali kuhusu ngozi. Marange akamwambia, “Mimi ni mzee mno. Sasa sifanyi tena mambo hayo ya dawa. Nenda kwa Ogula mchawi.”
Kwa hiyo, chui akaenda kwa Ogula. Mchawi akaruka ndani ya moto wake na, akitoka na nguvu, akamwagiza chui aseme alichotaka. Kwa hiyo chui akasimulia hadithi nzima tena na kuuliza jinsi angepata mwili safi wa mtu. Mchawi akamwandalia dawa kubwa ambayo kwayo angempa mwili wa binadamu uliokuwa mrefu, wenye madaha, wenye nguvu, na safi. Kisha chui akarudi mjini kwake, akawaambia watu wake mipango yake, na kuiandaa miili yao pia kwa ajili ya badiliko ikihitajika. Akiwa amechukua pia jina la mchawi kama jina lake la kibinadamu, Ogula, kisha akaenda kwa Mfalme Ra-Mborakinda, akisema, “Mimi, Ogula, namtaka binti yako Ilambe kuwa mke.”
Alipofika, watu wakamstaajabia mgeni na kuwa na hakika kwamba Ilambe angemkubali mchumba huyu, wakisema kwa mshangao, “Mwanamume huyu mzuri wa sura! Uso wake! Na mwendo wake! Na mwili wake!” Alipokwisha kutoa ombi lake kwa mfalme, akaambiwa, kama kawaida, aende kwa Ilambe aone kama angempenda. Alipokwenda nyumbani kwake, alionekana mzuri mno hivi kwamba Ilambe alipendezwa naye mara moja. Akamwambia, “Nakupenda, nami nimekuja kukuoa. Umewakataa wengi. Najua sababu, lakini nadhani utaridhika nami.” Akajibu, “Nadhani umesikia kutoka kwa wengine sababu ninayokataa wanaume. Nitaona kama una ninachotaka.” Naye akaongeza, “Twende chumbani, niache nione ngozi yako.”
Wakaingia chumbani, na Ogula akavua nguo zake nzuri. Ilambe akamchunguza kwa makini sana kuanzia kichwa hadi miguu. Hakukuta mkwaruzo mdogo kabisa wala alama; ngozi yake ilikuwa kama ya mtoto mchanga. Kisha akasema, “Ndiyo! Huyu ndiye mwanamume wangu, kweli! Nakupenda, nami nitaolewa nawe!” Alifurahishwa mno na alichokipata hivi kwamba akabaki chumbani akifurahia tena uchunguzi wa kina wa ngozi nzuri ya mume wake. Kisha akatoka na kuwaamuru watumishi wake wapike chakula na kumwandalia maji, naye hakutoka nyumbani wala kutamani kurudi mjini kwake, kwa kuwa aliona kwamba anapendwa.
Siku ya tatu, akaenda kumwambia baba yake mfalme kwamba alikuwa tayari kumchukua mke wake kwenda mjini kwake. Mfalme Ra-Mborakinda akakubali. Siku ile yote, wakaandaa chakula kwa karamu ya harusi. Lakini, muda wote huu mtu-mnyama huyu, Ogula chui, alipokuwa pale, Ra-Mborakinda kwa hirizi yake ya uchawi alijua kwamba uovu fulani ungetokana na ndoa hii. Hata hivyo, kwa kuwa Ilambe alikuwa amesisitiza kuchagua njia yake mwenyewe, hakuingilia.
Baada ya harusi kwisha na karamu kuliwa, Ra-Mborakinda akamwita binti yake na kusema, “Ilambe wangu, sasa unaondoka kwa safari yako.” Akasema, “Ndiyo, kwa kuwa nampenda mume wangu.” Baba akauliza, “Unampenda kweli?” Akajibu, “Ndiyo.” Kisha akamwambia, “Kwa kuwa sasa umeolewa, unahitaji zawadi kutoka kwangu kama zawadi yako ya harusi.” Kwa hiyo, akampa zawadi chache na kumwambia, “Nenda kwenye nyumba ile,” akionyesha nyumba fulani mjini, naye akampa ufunguo wa nyumba na kumwambia aende kufungua mlango. Hiyo ndiyo ilikuwa nyumba alimoweka hirizi zake zote za vita na hirizi za kila aina. Akamwambia, “Ukiingia, utaona farasi wawili wamesimama ubavu kwa ubavu. Yule atakayeonekana mnyonge kidogo, macho yake yakielekea ardhini, mchukue, umwache yule anayeonekana mchangamfu zaidi. Ukija naye, utaona kwamba anatembea akichechemea kidogo. Hata hivyo, mchukue.” Akapinga, “Lakini, baba, kwa nini usinipe yule mzuri zaidi, wala si yule dhaifu?” Lakini akasema, “Hapana!” naye akatabasamu kwa kujua alipokuwa akirudia, “Nenda, umchukue yule ninayekuambia.” Alikuwa na sababu ya kumpa huyu. Yule aliyeonekana mzuri zaidi alikuwa na sura nzuri tu, lakini huyu mwingine siku moja angemwokoa kwa akili zake.
Akaenda kumchukua farasi na kurudi kwa baba yake, na safari ikaandaliwa. Baba akatuma pamoja naye watumishi wa kubeba mizigo na kubaki naye na kumfanyia kazi katika mji wa ndoa yake. Yeye na mume wake wakapanga vitu vyao vyote, wakaaga, wakaondoka, wote wawili wakiwa wameketi mgongoni mwa farasi.
Wakasafiri na kusafiri. Njiani, chui, ingawa alikuwa amebadilika kwa umbo na ngozi, alikuwa na tamaa zake zote za zamani. Akiwa amekaa siku nyingi hivyo bila kuonja damu wala nyama mbichi, walipokuwa wakipita katika msitu wa wanyama wa porini tamaa ikamjia. Wakatokea kwenye uwanda mkubwa wa nyasi na kuuvuka kuelekea msitu mwingine. Kabla hawajamaliza kuvuka uwanda kabisa, tamaa ya mawindo yake ikamzidi hivi kwamba akasema, “Mke wangu, wewe, pamoja na farasi wako na watumishi, kaeni hapa nikitangulia mbele upesi, mnisubiri hadi nitakaporudi.” Kwa hiyo akaondoka, akaingia msituni, na kujigeuza tena kuwa chui. Akawinda mawindo, akakamata mnyama mdogo, na kumla, na mwingine, na kumla. Baada ya kushiba, akanawa mikono na kinywa katika kijito na, akibadilika tena kuwa umbo la binadamu, akarudi uwandani kwa mke wake.
Akamtazama kwa makini na kuona sura ngumu, ya ajabu usoni mwake. Akasema, “Lakini muda wote huu, umekuwa ukifanya nini?” Akatoa kisingizio. Wakaendelea.
Na siku iliyofuata, ilikuwa vilevile, yeye akimwacha na kumwambia asubiri hadi atakaporudi, na kuwinda na kula kama chui. Yote haya yaliyokuwa yakiendelea, Ilambe hakuyajua. Lakini farasi alijua. Angesema baada ya muda, lakini alikuwa bado hajawa tayari.
Ikaendelea hivyo, hadi wakafika mjini kwa Ogula. Kabla hawajaufikia, kwa maandalizi aliyokuwa ameyafanya mwanzoni alikuwa amembadilisha mama yake kuwa umbo la binadamu ili amkaribishe mke wake. Pia watu wachache wa mji, wote wakiwa na maumbo ya binadamu, wakamkaribisha. Lakini hawakuketi naye sana. Walikaa katika nyumba zao wenyewe, na Ogula na mke wake wakakaa katika yao. Kwa siku chache, Ogula alijaribu kuwa mchangamfu, akimdanganya mke wake. Lakini tamaa yake ya damu ilikuwa bado moyoni mwake. Akaanza kusema, “Ninakwenda mji mwingine; nina shughuli huko.” Naye angeondoka, akiwinda kama chui; aliporudi, ingekuwa jioni sana. Ndivyo alivyofanya siku nyingine.
Baada ya muda, Ilambe akataka kuanzisha shamba la chakula, naye akawatuma watumishi wake wa kiume kusafisha ardhi. Chui angezunguka msituni ukingoni mwa shamba na, alipomkamata mmoja wa wanaume, siku ile angerudi mtumishi mmoja pungufu.
Mmoja baada ya mwingine, watumishi wote wa kiume wakapotea hivyo, na haikujulikana kilichowapata, isipokuwa watu wa Ogula walijua. Usiku mmoja chui alikuwa nje na, baada ya kukutana na mmoja wa watumishi wa kike, naye pia akaripotiwa kupotea.
Wakati mwingine, Ogula alipokuwa hayupo, Ilambe, akihisi upweke, angeenda kumbembeleza farasi. Baada ya kupotea kwa kijakazi huyu, farasi akaona ni wakati wa kumwonya Ilambe kuhusu kilichokuwa kikiendelea. Alipokuwa akimbembeleza, akasema, “Ee! Ilambe! Huoni taabu inayokujia!” Akauliza, “Taabu gani?” Akasema kwa mshangao, “Taabu gani? Kama baba yako asingenituma pamoja nawe, ungekuwa wapi? Wako wapi watumishi wako wote uliokuja nao? Hujui wanakokwenda, lakini mimi najua. Unadhani wanatoweka bila sababu? Nitakuambia wanakokwenda. Ni mwanamume wako Ogula anayewala; ni yeye anayewaangamiza!” Hakuweza kuamini akabisha, “Kwa nini Ogula awaangamize?” Farasi akajibu, “Kama una shaka, subiri siku ambayo mtumishi wako wa mwisho aliyebaki atakapotoweka.”
Siku mbili baada ya hapo, usiku, kijakazi mwingine akatoweka. Siku nyingine ikapita. Siku iliyofuata, Ogula chui akaenda kuwinda wanyama akiwa na nia kwamba, kama angeshindwa kupata yeyote, usiku angemla mke wake.
Alipokwisha kuondoka, Ilambe, katika upweke wake, akaenda kumbembeleza farasi. Akamwambia, “Sikukuambia? Kijakazi wa mwisho ametoweka. Wewe mwenyewe utakuwa unayefuata. Nitakupa shauri. Ukipata nafasi usiku huu, jiandae tayari kukimbia. Jitafutie kibuyu kikubwa ukijaze karanga, kingine mbegu za maboga, na kingine maji.” Akamwambia amletee vitu hivi, naye angejua wakati bora wa kuanza safari.
Walipokuwa wakizungumza, mama wa chui alikuwa nje barabarani, naye akasikia sauti mbili. Akajiambia, “Ilambe, mke wa mwanangu, anazungumza na farasi kana kwamba ni mtu?” Lakini hakumwambia Ilambe lolote, wala hakumuuliza kuhusu jambo hilo.
Usiku ukaingia, na Ogula akarudi. Hakusema lolote, lakini uso wake ulionekana mgumu na mbaya. Ilambe alihangaika na kuogopa kiasi kwa sura yake mbaya. Kwa hiyo, usiku, walipokwenda kulala, akaanza kumuuliza, “Lakini kwa nini, Ogula mume wangu? Kuna kitu kimekuchukiza?” Akajibu, “Hapana, sihangaiki kuhusu kitu chochote. Kwa nini unauliza maswali?” “Kwa sababu naona usoni mwako kwamba sura yako haipendezi.” “Hapana, hakuna tatizo. Kila kitu kiko sawa. Ni kuhusu shughuli zangu tu, nadhani lazima nianze safari mapema sana.” Ogula chui alikuwa ameanza kufikiri, “Sasa ananishuku. Nadhani sitamla usiku huu bali nitaahirisha hadi usiku ujao.”
Usiku ule, Ilambe hakulala. Asubuhi, Ogula akasema angeenda kwenye shughuli zake lakini angerudi upesi. Alipokwisha kuondoka kwenda kazi yake ya kuwinda, Ilambe akahisi upweke na kwenda kwa farasi. Yeye, akiona huu ni wakati mzuri wa kukimbia, wakaanza safari mara moja, bila kumjulisha mtu yeyote kijijini na wakichukua vibuyu vitatu pamoja nao. Akasema lazima waende upesi, kwa kuwa chui, atakapogundua wameondoka, angewafuata kwa kasi. Kwa hiyo wakaenda kwa kasi na kwa kasi zaidi, farasi akitazama nyuma mara kwa mara kuona kama chui alikuwa akiwafuatilia.
Baada ya kuwa wameondoka kwa muda mrefu kiasi, Ogula akarudi kutoka shughuli zake kijijini kwake, akaingia nyumbani mwake, na hakumwona Ilambe. Akamwita mama yake, “Ilambe yuko wapi?” Mama yake akajibu, “Nilimwona Ilambe na farasi wake, wakizungumza pamoja; wamekuwa wakifanya hivyo kwa siku mbili.” Chui akaanza kutafuta na, akiona alama za kwato, akasema kwa mshangao, “Ole wangu! Ilambe amekimbia. Mimi na yeye tutakutana leo!”
Ogula mara moja akageuka kutoka umbo lake la binadamu kurudi kuwa chui na kutoka, na kuwafuatilia, na kuwafuatilia, na kuwafuatilia. Lakini ilichukua muda kabla hajawaona watoro. Farasi alipogeuka kutazama, akamwona chui, mwili wake ukiwa umenyooshwa chini na mrefu katika miruko ya kasi. Akamwambia Ilambe, “Sikukuambia? Yule pale, anakuja!” Farasi akaharakisha, povu likidondoka kutoka midomoni mwake. Alipoona kwamba chui anawakaribia, akamwambia Ilambe achukue kibuyu cha karanga kutoka mgongoni mwake na kuzitawanya nyuma ardhini. Chui hupenda karanga, na alipofika kwenye karanga hizi, akasimama kuzila. Alipokuwa akila, farasi akapata muda wa kutangulia mbele. Mara tu chui alipomaliza karanga, akaanza tena kuwafuatilia na punde akaanza kuwakaribia. Alipokaribia, farasi akamwambia Ilambe atupe mbegu za maboga. Akafanya hivyo. Chui akakawia kula mbegu hizi pia. Hili likampa farasi muda wa kutangulia mbele tena. Hivyo wakaendelea.
Baada ya kumaliza mbegu za maboga, chui akaenda tena akiruka kuwafuatilia na, kwa mara ya tatu, akakaribia. Farasi akamwambia Ilambe atupe kibuyu cha maji nyuma, kwa nguvu, ili kigongane na kuvunjika ardhini. Mara tu alipofanya hivyo, maji yakageuka kuwa mkondo wa mto mrefu, mpana kati yao na chui. Kisha chui akakosa la kufanya. Kwa hiyo akapiga kelele, “Aa! Ilambe! Ole wangu! Laiti ningepata nafasi ya kukukamata!” naye ikambidi arudi.
Kisha farasi akasema, “Hatujui atafanya nini bado; labda atazunguka na kuvuka mbele yetu. Kwa kuwa kuna mji ninaoujua karibu na hapa, afadhali tukae pale siku moja au mbili wakati yeye huenda akitutafuta.” Akaongeza kumwambia, “Kumbuka! Mji huu tunaokwenda, hakuna mwanamke anayeruhusiwa kuwepo pale, wanaume tu. Kwa hiyo, nitabadilisha uso wako na mavazi yako yawe kama ya mwanamume. Kuwa mwangalifu sana jinsi unavyojiendesha unapooga, usije ukafa.” Ilambe akaahidi, na farasi akabadilisha sura yake. Kwa hiyo, kijana mzuri wa sura akaonekana akipanda farasi kuingia barabarani mwa kijiji. Pakawa na vilio vya mshangao barabarani, “Huyu ni mgeni! Salamu, mgeni! Salamu! Nani alikuonyesha njia ya kuja hapa?” Kijana huyu akajibu, “Mimi mwenyewe! Nilikuwa nikitembea kwa farasi; nikaona njia wazi, nikaingia.” Akaingia nyumbani na kukaribishwa, nao wakamwambia nyakati zao za kula na za michezo.
Lakini siku ya pili, kijana huyu alipotoka faraghani, mmoja wa wanaume akaona na kumwambia mwingine, “Anajiendesha kama mwanamke!” Wengine wakauliza, “Kweli! Unadhani hivyo?” Akasisitiza, “Ndiyo! Nina hakika!” Kwa hiyo, siku ile Ilambe angekutana na taabu kwa kuwa, ili kumpima, wanaume walikuwa wamemwambia, “Kesho sote tunakwenda kuoga mtoni, nawe utakwenda pamoja nasi.” Akaenda kumuuliza farasi afanye nini. Akamkemea, “Nilikuonya, nawe hukuwa mwangalifu. Lakini usihangaike; nitakubadilisha kuwa mwanamume.”
Usiku ule, Ilambe akaenda kwa farasi, naye akambadilisha. Pia akamwambia, “Nakuonya tena. Kesho utakwenda kuoga pamoja na wengine, nawe unaweza kuvua nguo zako kwa kuwa sasa wewe ni mwanamume. Lakini ni kwa muda mfupi tu kwa sababu tunakaa hapa mchana mmoja na usiku mmoja zaidi tu, kisha lazima tuondoke.”
Asubuhi iliyofuata mji wote ukaenda kucheza na, baada ya hapo, kuoga. Walipoingia majini, wanaume wengine wote walikuwa wakitarajia kuona mwanamke akifichuka, lakini wakaona kwamba mgeni wao ni mwanamume. Wakastaajabia umbo lake zuri la ajabu. Walipotoka majini, wanaume wakamwambia yule aliyekuwa amemchongea Ilambe, “Hukutuambia kwamba huyu ni mwanamke? Tazama jinsi alivyo mwanamume mkubwa!” Mara tu waliposema hivyo, kijana Ilambe akamkasirikia na kuanza kumkaripia, akisema, “Ee! Ulisema mimi ni mwanamke?” Naye akamfukuza na kumpiga. Kisha wote wakarudi mjini.
Jioni, farasi akamwambia Ilambe, “Nakuambia ufanye nini kesho. Asubuhi, chukua bunduki yako unipige risasi nife. Ukishanipiga risasi, wanaume hawa watakulaumu, wakisema ‘Aa! Unampiga risasi farasi wako, wala hukumjali?’ Lakini usiseme lolote kujibu. Nikate vipande na uchome vipande motoni. Baada ya hapo, kusanya kwa uangalifu majivu yote meusi na, asubuhi na mapema sana siku inayofuata, katika giza kabla mtu yeyote hajaamka, toka nje ya lango la kijiji, tawanya majivu, nawe utaona kitakachotokea.”
Kijana akafanya yote haya. Alipotawanya majivu, mara moja akajikuta amebadilika tena kuwa mwanamke na ameketi mgongoni mwa farasi, nao walikuwa wakikimbia kwa kasi.
Siku ileile, alasiri, wakafika mjini kwa baba wa Ilambe, Mfalme Ra-Mborakinda. Walipofika pale, wao — lakini hasa farasi — wakasimulia hadithi yao nzima. Ilambe aliona aibu kiasi kwa kuwa alikuwa amejiletea taabu hizi kwa kusisitiza kuwa na mume mwenye ngozi nzuri kikamilifu. Kwa hiyo baba yake akasema, “Ilambe, mwanangu, unaona taabu uliyojiletea. Kwako wewe, mwanamke, kudai jambo kama hilo kulikuwa kupita kiasi. Kama nisingemtuma farasi pamoja nawe, ungekuwa wapi?”
Watu wakampa Ilambe makaribisho ya furaha. Naye akaenda nyumbani kwake na hakusema tena lolote kuhusu ngozi nzuri.