Asubuhi ya Taabu
Nguruwe walikuwa wasumbufu sana asubuhi nzima, wakikaribia kuharibu lango la bustani katika juhudi zao za kufikia vitu vya kuvutia vilivyokuwa ndani. Ilikuwa kama zawadi kwa msaada wa watoto katika kuwafukuza wavamizi ndipo Mzee Hendrik mwishowe akakubali swali la Annie na kuwasimulia hadithi nyingine.
“Lakini hukutuambia kamwe, Babu,” akasema msichana mdogo, “Mzee Mbweha alifanya nini kupata chakula wakati wa tauni ya ng'ombe, baada ya kuvuka kivuko ndani ya boga. Alifanya nini?”
Shida ya Mbweha
“Basi,” akajibu mzee Mkhoikhoi, akikuna kichwa chake, “nitawaambia asichofanya—hakulima kwa jembe. Na nitawaambia sasa kwamba lolote atakalofanya, litakuwa la kihuni. Bila shaka, ilimbidi apate kitu cha kula, kwa kuwa sasa wanyama wa porini wote walikuwa wamekufa kwa tauni, na ilimbidi afanye hivyo upesi pia. Kwa hiyo akazurura huku na huko, akinyata huku na kule, na nafasi pekee aliyoweza kuona kabisa ilikuwa kwenye shamba palipokuwa na nguruwe fulani.
“Nguruwe wale daima walikuwa wakinyemelea kuingia mashambani, wakichimbua mazao, na mkulima angewafukuza nje kwa mjeledi mrefu wa ng'ombe hadi karibu apasuke. Kisha angesimama na kujifuta uso, akiapa kuhusu atakachowafanya nguruwe wale kama asingepata mtu wa kuwachunga upesi.
Mpango Mpya
Bila shaka, kama Mzee Mbweha angekuwa Mzee Mbwamwitu, angeenda moja kwa moja na kuomba kazi yeye mwenyewe, waziwazi, na jambo lingekuwa limekwisha. Lakini hakuwa hivyo; alikuwa Mzee Mbweha tu, na alikuwa na mpango.
Mara iliyofuata mtu yule alipowafukuza nguruwe, Mzee Mbweha akasubiri hadi walipoingia katika kidimbwi kidogo cha nyasi, kisha akajaribu kuwaswaga mbali zaidi. Lakini mtu yule alikuwa amemwona akinyemelea, akakimbia na mjeledi wake, akimchapa Mzee Mbweha karibu kabisa na mkia wake hivi kwamba karibu aruke kutoka ngozini mwake na akakimbilia miwa kujificha.
Kutafuta Msaada
Basi, akaketi pale, akifikiri na kutafakari hadi mwishowe akapata mpango. “Itanibidi nimlete Mzee Mbwamwitu hapa,” akasema, akivunja kipande cha muwa na kukitafuna. “Nadhani hilo ndilo itanibidi nifanye; hapo nitawapata nguruwe wale sawasawa.”
Akaenda ukingoni mwa mto na kumwita Mzee Mbwamwitu kwa sauti. Baada ya muda, Mzee Mbwamwitu akaja na kusimama ukingo wa pili, na Mzee Mbweha akajifanya kushangaa kumwona.
“Mbona, una nini wewe?” akasema Mzee Mbweha. “Unaonekana vibaya mno.”
Hali ya Mbwamwitu
“Sionekani hivyo,” akajibu Mzee Mbwamwitu. “Najisikia mzima na mnene kiasi kwamba natamani pangekuwa na swala wa kuwinda, hata kama nisingekamata yeyote.”
“Usiamini hivyo,” akasema Mzee Mbweha, akijifanya kujali. “Unaonekana vibaya tu. Tazama macho yako; yote ni mekundu na manjano, kama uko katika hali mbaya mno. Na tazama ngozi chini ya taya zako, kisha manyoya juu ya kichwa chako, nawe utaona mara moja jinsi ulivyo mbaya.”
Shaka ya Mbwamwitu
Mzee Mbweha alisema kwa uzito mkubwa kiasi kwamba Mzee Mbwamwitu akajaribu kujichunguza. Lakini hakuwa na kioo, naye akajaribu kutazama bila kioo. Akakodoa macho kwa nguvu mno, akijaribu kuona kwa jicho moja ndani ya jingine, hivi kwamba karibu apoteze ngozi yote pande zote mbili za mbavu zake na mkia wake ukakakamaa kabisa kwa juhudi.
Alipotambua kwamba macho yake hayawezi kuonana, akaanza kujiuliza kama kweli hakuwa akijisikia vibaya kidogo.
Hatua za Kukata Tamaa
Kisha akajaribu kuona ngozi chini ya taya zake, akijipinda na kujinyonga hadi akawa amesimama kichwa chini na kukwaruza hewa—lakini bado hakuweza kuiona. Hili likamfanya ajisikie vibaya zaidi. Alipojaribu kuchunguza manyoya juu ya kichwa chake, akakata tamaa kiasi kwamba akajipindua nyuma mara mbili na kutua moja kwa moja ndani ya mto wenye matope.
Alipotambaa juu ya mwamba na kusimama kwa muda, akaamua kwamba kweli hakuwa akijisikia vizuri hata kidogo.
“Nitafanya nini kwa ajili yake?” akamuuliza Mzee Mbweha, kwa kuwa Mzee Mbweha alikuwa daktari wa Mfalme Simba.
Tiba Yapendekezwa
“Basi,” akasema Mzee Mbweha, “unaona ni nini. Inatokana na kula kwako matunda madogo na maboga tu; na maboga ni mabaya mno bila nyama kidogo pamoja nayo. Itakubidi ule nyama kwa muda, hilo ndilo itakubidi ufanye. Ninasikitika kwa hilo, kwa sababu ndiyo kwanza nimegundua mahali ilipo, na kwa shida inanitosha mimi. Lakini, kwa kuwa ndivyo ilivyo, na kwa kuwa ni wewe, nadhani itanibidi nigawane nawe sasa, kwa kuwa sisi ni marafiki wa siku nyingi. Haya basi; kama lazima nifanye, lazima nifanye, kwa hiyo vuka uje tulimalize.”
Shukrani ya Mbwamwitu
Mzee Mbwamwitu akajiambia moyoni kwamba Mzee Mbweha alikuwa karibu mtu mwema kuliko wote aliowahi kuona kwa muda mrefu. “Ni wema mkubwa kwako kufanya hivyo,” akasema; “nami sitalisahau pia.” Kisha akajitumbukiza kivukoni na kutoka ukingoni.
“Nyama hii iko wapi?” akauliza.
“Basi,” akasema Mzee Mbweha, akitazama mbali kidogo juu ya bega lake, “ni hivi. Upande wa pili wa kijito kile kuna shamba wanapofuga nguruwe fulani, na nguruwe hawa wanaleta taabu mbaya sana, wakichimbua mashamba ya mahindi, na miwa, na matikiti maji; na bwana anasema anataka mtu wa kuwachunga. Ungemsikia akiapa kuhusu hilo! Basi sasa, wewe nenda uichukue kazi ya kuwachunga. Kisha uwaswage hadi kijitoni ukiwachunga, nami nitakuwa pale, nasi tutaona tufanye nini baadaye.”
Mpango Waanza
“Sawa kabisa!” akasema Mzee Mbwamwitu, akaondoka.
Akaipata kazi. “Angalia sasa uwe macho kwa Mbweha aliye mahali fulani karibu,” akasema mtu yule. “Nimeshamwona akijaribu kuwapata.”
“Lo, nitakuwa macho kwa Mbweha yule,” akasema Mzee Mbwamwitu. “Nimeshamwona mimi mwenyewe, na hatanishinda.”
Kwa hiyo Mzee Mbwamwitu akawaswaga nguruwe hadi kijitoni, na pale alikuwa Mzee Mbweha akimsubiri. “Tufanye nini baadaye?” akauliza Mzee Mbwamwitu.
Hila ya Kijanja
Mzee Mbweha akaacha kutafuna kipande chake cha muwa na kuangua kicheko. “Nitakuonyesha,” akasema. “Sasa tutawaswaga tu nguruwe ndani ya korongo hili, nasi tutawakamata na kukata mikia yao yote; kila mmoja wao.”
Basi, wakafanya hivyo, nayo ilikuwa kazi ngumu mno siku ya joto namna ile pia. Mzee Mbwamwitu akaona kila mara kwamba yeye ndiye aliyefanya kazi nyingi huku Mzee Mbweha akifanya kidogo sana ila kuamrisha. Lakini hakusema lolote bado, kwa sababu aliona ilimbidi tu apone.
“Na tufanye nini na mikia hii sasa?” akauliza walipomaliza.
“Unaona shimo lile la matope?” akasema Mzee Mbweha. “Basi, wewe ichomeke mikia kila mahali matopeni, vijikunjo vyake vidogo vikijikunja hewani. Fanya hivyo sasa.”
Mzee Mbwamwitu akatii. “Na jambo linalofuata ni nini?” akauliza.
“Basi, jambo linalofuata ni jambo moja, lakini kuna jambo jingine kabla ya hilo,” akasema Mzee Mbweha. “Jambo linalofuata ni wewe kwenda kumwambia mtu yule kwamba mbwa mwitu walikuja wakawafukuza nguruwe hadi wakatumbukia pu! moja kwa moja ndani ya shimo la matope, na pale wote wako, vichwa chini na wamekufa, wamekosa pumzi, na mikia yao midogo ya vijikunjo tu ikichomoza nje. Hilo ndilo jambo linalofuata, lakini jambo la kabla ya hilo ni hili: mtu yule atasema—‘Kwa nini hukuwavuta nje?’ Nawe utasema ulijaribu na karibu ukose pumzi wewe mwenyewe. Kisha atasema—‘Matope yako yako wapi?’ Na—basi, hapo umefika, matope hayo yako wapi?” Mzee Mbweha alionekana mwenye shughuli rasmi sana.
Mtanziko wa Mbwamwitu
“Basi itanibidi nijipake matope?” akauliza Mzee Mbwamwitu, akitafakari kama angefanya au la.
“Ujipake?” akasema Mzee Mbweha. “Kujipaka si neno linalofaa kabisa. Lazima ujibingirishe ndani yake na kujigaagaa ndani yake hadi uonekane kana kwamba ulikaribia kukosa pumzi kiasi kwamba haikuwa mzaha hata kidogo. Lakini nitakusaidia,” akasema. “Haya sasa, na huyo unaenda,” na kabla Mzee Mbwamwitu hajajua kinachotokea, Mzee Mbweha akatua mbavuni mwake, pu! kichwa kwanza, naye akaenda pa! ndani ya matope.
Kwa kuwa Mzee Mbwamwitu alishtukizwa hivyo, kinywa chake kilikuwa wazi na alikuwa akipiga kelele alipogonga matope, na masikio yake na macho yalikuwa wazi kabisa, yote yakijazwa matope, ndani na nje, kiasi kwamba alidhani hakika amekwisha. Mzee Mbweha akajilaza tu ukingoni na kujigaragaza kwa kicheko, akijisikia vizuri mno hivi kwamba akaanza kumrushia Mzee Mbwamwitu matope zaidi alipokuwa akijichimbua kutoka.
Baada ya Tukio
Mwishowe, Mzee Mbwamwitu akatoka, naye akasimama pale akijaribu kukwangua matope machoni mwake hadi aweze kumtazama Mzee Mbweha. Lakini Mzee Mbweha akamtazama kama farasi anayemnunua. “Ndiyo hivyo,” akasema. “Sasa uko sawa kabisa. Mtu yule ataona mara moja kwamba ulifanya yote uliyoweza kuwaokoa nguruwe wale, naye atakupa kitu kwa ajili yake. Wewe ndiye kitu chenye sura ya unyonge kuliko vyote nyikani sasa hivi, lakini wewe ndiye rafiki mwenye manufaa kuliko wote aliyewahi kuwepo.”
“Lo, ndivyo nilivyo, sivyo?” akasema Mzee Mbwamwitu, bila uhakika kama angepigana au atumie maneno tu. Lakini matope tumboni mwake yalimfanya ajisikie mgonjwa mno hivi kwamba hakufanya lolote kati ya hayo. Akasema tu, “Na wewe utafanya nini muda wote huu?”
“Lo, ukiwa umeondoka, nitawachukua nguruwe na kutimka kwenda kwenye boma la nyumbani kwako. Kisha utakapokuja kunikuta pale, tutakuwa na nyama; nyama yote tunayotaka. Na hiyo ndiyo itakayokuponya; fikiria hilo sasa,” akasema.
Mzee Mbwamwitu akafikiri. “Basi, sawa mara hii,” akasema, na akaondoka kwa kuteleza, kwa kuwa alikuwa mnene na mzito mno kwa matope hivi kwamba hakuweza kunyata hata kidogo.
Makabiliano
Alipofika kwa mtu yule, akamwambia jinsi nguruwe walivyokosa pumzi, na mtu yule akarudi naye kutazama. Akatazama shimo la matope na mikia yote midogo ya vijikunjo ikichomoza juu, kisha akamtazama Mzee Mbwamwitu. “Una hakika nguruwe wamekosa pumzi humo ndani?” akauliza.
“Ile pale mikia yao midogo ya vijikunjo ikichomoza nje,” akasema Mzee Mbwamwitu. “Wote wako chini kule, vichwa kwanza.”
“Basi,” akasema mtu yule, “hilo linachekesha mno sasa; kwa sababu jana nilipita na farasi ndani ya shimo lile la matope, na halikufika magotini.” Kisha akashika mkia mmoja, na huo ukawa mkononi mwake, umekatwa kabisa.
Mzee Mbwamwitu akaona ni wakati wa kunyemelea kuondoka pale, lakini hakuwa amepiga hatua ya pili kabla mtu yule hajamkamata. “Mikia yao midogo ya vijikunjo inachomoza nje, sivyo?” akasema, na bam! akampiga mbavuni. “Mbwa mwitu waliwafukuza matopeni, sivyo?” naye akamtoa pumzi kabisa. “Wamekosa pumzi, sivyo?” akasema, naye akamnyakua Mzee Mbwamwitu juu hewani na kumbamiza chini ardhini, kisha akamburuza kote mahali pale. Kisha akaacha kilichobaki na kurudi nyumbani.
Mwisho wa Huzuni
Baada ya muda, Mzee Mbwamwitu akakusanya kilichobaki chake, naye akanyemelea kurudi nyumbani, polepole mno na kwa majuto mengi, lakini akafikiri, basi, sasa angepata nyama ile ya kujiponya, mara tu atakapofika bomani na kwa nguruwe.
Lakini akafika bomani na hakuwakuta nguruwe, kwa sababu hawakuwa pale, na hapakuwa na dalili ya Mzee Mbweha pia. “Hilo linachekesha,” akasema. Kisha akaketi kusubiri, naye akasubiri hadi giza likaingia, na bado hapakuwa na Mbweha wala nguruwe. “Kama hatakuja hivi karibuni,” akasema Mzee Mbwamwitu, akisaga meno.
Lakini karibu au mbali, Mzee Mbweha hakuja—wala usiku ule wala asubuhi iliyofuata. Na zaidi ya hayo,” akamalizia Mzee Hendrik, “hajaja bado. Lakini tangu siku ile hadi leo, siku zote amekuwa na mafuta mengi ya nguruwe nyumbani mwake ya kuipaka pua yake vizuri. Sisemi anayapataje, lakini anayo—hayo tu.”