Siku moja asubuhi na mapema, kabla mtu yeyote hajaamka, Jakhals alikuwa akizurura huku na huko, akitafuta kitu cha kula. Jakhals hakupenda kujiwindia mwenyewe. La hasha! Alipenda kusubiri hadi uwindaji umalizike ili ashiriki karamu bila kufanya kazi yoyote. Alikuwa ndiyo kwanza amejikokota kimya hadi juu ya kilima kidogo—hivi, mabwana wadogo, hivi—tumbo lake karibu na ardhi na masikio yake yakisogea mbele na nyuma—ili asikie sauti ndogo kabisa.
Kisha akatazama huku, akatazama kule, akatazama pande zote, na ndiyo, kweli kabisa! Mnadhani alimwona nani katika korongo chini? Si mwingine ila Mjomba Simba mwenyewe, akimkwaruza kondoo dume mzuri mkubwa aliyekuwa ndiyo kwanza amemuua—kondoo dume wa Mkaburu, mabwana wadogo, mwenye mkia mnene mzuri. Lo ndiyo, Mjomba Simba alikuwa amechagua mzuri.
“‘Ala!’ akafikiri Jakhals, ‘hii ni bahati,’ naye akaketi kimya kwa dakika moja, akijiuliza jinsi angeweza kujipatia baadhi ya nyama ile nzuri. Punde akapata mpango. Kitu cheupe kilipepea katika kichaka kidogo karibu naye. Kilikuwa kipande cha karatasi. Akakiokota na kukikunja—hivi—na hivi—na hivi—hadi kikaonekana kama barua. Kisha akashuka kilima mbio kwa haraka kubwa na kuita, ‘Habari za asubuhi, Mjomba.’
“‘Za asubuhi, Mpwa.’
“‘Naona Mjomba amemuua kondoo dume wa Mkaburu.’
“‘Ndiyo, Mpwa, mkubwa mnene.’
“‘Basi, hii hapa barua kutoka kwa Shangazi,’ akasema Jakhals, akimpa Simba kipande cha karatasi. ‘Nilipokuwa nikipita, aliniomba nimpe Mjomba.’
“Simba akaichukua na kuigeuza huku na kule. Akaiweka mbali naye, akaiweka karibu na macho yake, lakini hakuweza kuielewa hata kidogo. Mnaona, mabwana wadogo, Simba alikuwa wa aina ile ya zamani. Alikua kabla hakujawa na shule nyingi hivyo na walimu wazuri—hakuwa mwerevu; hakujua kusoma. Lakini hakutaka mtu yeyote ajue, kwa hiyo akasema:
“‘Jakhals, Mjomba amesahau miwani yake; afadhali uisome kwa sauti.’
“‘Hm, hm, hm,’ akasema Jakhals, akijifanya kusoma. ‘Shangazi anasema Mjomba lazima amuue kondoo dume mzuri mnene wa Mkaburu na kumtuma nyumbani mara moja kupitia kwangu. Yeye na watoto wana njaa.’
“‘Basi, hilo ni sawa. Hiki hapa kitu chenyewe hasa. Shangazi hajisikii vizuri sana. Punda wa mchuuzi aliyemla siku ile hakumkalia vizuri tumboni, kwa hiyo lazima tumbembeleze kidogo. Sitaki kusema lolote, lakini unajua mwanamke ni kitu cha hatari akiwa na hasira. Kwa hiyo afadhali umpelekee kondoo dume huyu mara moja, kisha unaweza kupata matumbo kwa taabu yako.’
“‘Asante, Mjomba mwungwana, Mfalme wa Wanyama,’ akasema Jakhals kwa sauti ya kujipendekeza, akijiahidi wakati huohuo kwamba angepata kitu zaidi ya matumbo. ‘Nina bahati iliyoje, kiumbe maskini mnyonge, kuwa na Mfalme kama mjomba wangu,’ naye akaondoka kwa kunyata na kondoo.
“Simba akazurura juu zaidi korongoni, akitikisa mkia wake upande hadi upande. Huyu hapa anakuja Dondoro mdogo njiani kwenda bwawa la nyikani kunywa maji. Lo! lakini ni mzuri! Anatazama huku, anatazama kule, kwa macho yake makubwa laini. Mguu mmoja mdogo wa mbele uko hewani; sasa uko chini; mwingine unainuka; chini tena. Anakuja, polepole, polepole. Sasa anasimama kusikiliza. Ghafla akashtuka kwa nguvu. “Sikiliza! kile kilikuwa nini? Ni nini kinachokuja? Lo! jinsi Dondoro anavyoshtuka na kutetemeka! Umbo la kutisha linazuia njia! Macho makubwa—macho katili yanamchoma kwa moto wake. Sasa anajua. Ni Simba!—Simba aliyesimama njiani! Ananguruma na kumkodolea macho Dondoro. Dondoro hawezi kugeuka. Wanatazamana—hivi—hivi hasa.
“Dondoro hawezi kutazama pembeni, hawezi kusogea. Amekakamaa kwa hofu. Damu yake ni baridi. Macho yake yanatoka kichwani. Na kisha—vup!—ruko moja na Simba yuko juu yake. Dondoro analia—meh, meh, meh—lakini haifai. Simba anamrarua na kumkwaruza. Tip, tip, tip, damu nyekundu inadondoka; inatiririka kama kijito, na Simba anairamba. Hapo amelala Dondoro mdogo mzuri, amekufa, amekufa.”
Watoto wanavuta pumzi nzito. Macho ya kijivu ya Jan mdogo yamejaa machozi. Maelezo ya picha ya mzee yule mwenyeji yamewafanya wahisi kana kwamba walikuwa wakitazama karibu na kitanda cha mtu anayekata roho.
“Ndiyo, mabwana wadogo, Simba alimuua Dondoro pale korongoni. Akaichuna ngozi na kuuma kupitia mifupa na kumla Dondoro mdogo kwa kifungua kinywa chake. Kisha akaenda kwenye magenge ya miamba kulala, kwa kuwa mchana ulikuwa ukija na mwanga ukaanza kuumiza macho yake.
“Alipoamka, ilikuwa jioni, naye akajisikia amepata nguvu na mwenye njaa kiasi. Mabwana wadogo wanajua dondoro si kitu kwa mlo wa Mjomba Simba. Lakini kabla ya kuwinda tena, akaona aende nyumbani kuona jinsi Shangazi na watoto walivyokuwa wakiendelea, na kama walikuwa wamekula vizuri kondoo dume yule mzuri mnene.
“Lakini, jamani! Mjomba Simba maskini alikuta nini? Watoto wakilia, Shangazi akifoka na kukwaruza kwa hasira, kila kitu kimepinduliwa, na hata mifupa ya kondoo dume haionekani.
“‘Ohé! ohé! ohé!’ akalia Shangazi. ‘Jakhals mbaya, mwovu! Lo, mbwa duni wa nyikani!’
“‘Lakini kuna nini?’ akauliza Simba. ‘Jakhals yuko wapi?’
“‘Yuko wapi? Ningejuaje? Amekimbia na kondoo dume mzuri mnene, na mimi—ndiyo, mimi, mke wa Mfalme—amenipiga kwa matumbo! Ohé! ohé!’
“‘Na kunipiga makofi masikioni!’ akalia mmoja wa watoto. ‘Wah! wah! wah!’
“‘Na kunibana mkia,’ akanguruma mwingine. ‘Weh! weh! weh!’
“‘Na kutuachia matumbo tu. Lo, mzururaji mjanja mwenye ulimi laini!’
“Na wote watatu wakaanza kulia na kuomboleza, huku Simba akinguruma kwa sauti kubwa katika hasira yake.
“‘Ngojeni kidogo, nitamkamata,’ akasema. ‘Kabla dunia haijaamka kesho, ataona nani ni bwana.’
“Akatikisa mkia wake huku na huko na kunyoosha makucha yake yenye nguvu. Macho yake yaliwaka kama moto katika korongo lenye giza wakati hakuna mwezi, na alipounguruma ilikuwa ya kutisha sana kusikia—huur-r-r-r-r, huur-r-r-r-r.
“Asubuhi na mapema sana siku iliyofuata, wakati kijivu kidogo tu angani kilionyesha kwamba usiku ulikuwa ukibingirika kwenda upande wa pili wa dunia, Simba akachukua mjeledi wake wenye nguvu kuliko yote na kuondoka kumtafuta Jakhals. Mwishowe akamwona juu ya genge la mwamba, ameketi karibu na moto pamoja na mke wake na watoto.
“‘Aha! kumbe uko pale, rafiki yangu mzuri,’ akafikiri. ‘Uko mzima na mwenye furaha? Lakini ngoja, punde nitakuonyesha!’
“Akaanza mara moja kujaribu kupanda genge, lakini lilikuwa la mwinuko mkali na refu, na laini mno hivi kwamba hapakuwa na kitu cha kushikilia. Kila mara alipopanda juu kidogo, makucha yake yalikwaruza tu juu ya mwamba mgumu naye akateleza chini tena. Mwishowe akafikiri, ‘Basi, kwa kuwa siwezi kupanda, nitajifanya mwema na mwenye urafiki, na labda Jakhals atashuka. Nitamwomba twende kuwinda pamoja.’
“Mabwana wadogo wanajua, njia pekee ya kumshinda mhuni ni kuwa mhuni pia. Mtu yeyote akidanganya, lazima udanganye zaidi, la sivyo hutakuwa bwana kamwe. Lo, ndiyo! hiyo ndiyo njia pekee.”
“Kwa hiyo Simba akasimama chini ya genge na kuita kwa urafiki kabisa na kwa wema, ‘Habari za asubuhi, Mpwa Jakhals.’
“‘Za asubuhi, Mjomba.’
“‘Nilidhani ungependa kwenda kuwinda nami, lakini naona una shughuli.’
“Wakati mwingine wowote, Jakhals angerukaruka kwa furaha, kwa kuwa mara chache sana alipata heshima ya mwaliko kama huo, lakini sasa alikuwa amevimba kwa majivuno kwa kuwadanganya Mjomba na Shangazi Simba vizuri hivyo.
“‘Asante, Mjomba, lakini sihitaji nyama sasa hivi. Ninashughulika kuchoma vipande vizuri vinene vya nyama ya kondoo kwa kifungua kinywa. Hutakuja upate kidogo, pia?’
“‘Bila shaka, kwa furaha, lakini genge hili lina mwinuko mkali mno—nitapandaje?’
“‘Lo! hilo ni rahisi kabisa, Mjomba. Nitakuvuta juu kufumba na kufumbua. Haya, mke wangu, nipe ukanda mzuri mnene. Ule mzee ulioza uliokaribia kukatika,’ akamnong'oneza mke wake.
“Kwa hiyo Bi Jakhals, aliyekuwa mjanja kama mume wake, akaleta ukanda mbovu, nao wakaanza kazi ya kumvuta Mjomba Simba juu. ‘Huu-ha! huu-ha!’ wakaimba walipokuwa wakivuta polepole.
“Alipokuwa futi kumi hivi kutoka ardhini, Jakhals akaita, ‘Ala! lakini Mjomba ni mzito,’ naye akauvuta ukanda huku na huko juu ya ukingo mkali wa genge hadi ukakatika kabisa na—bwaa!—Mjomba Simba akaanguka chini kwenye ardhi ngumu.
“‘Lo! jamani! Anguko la kutisha lililoje! Natumaini Mjomba hajaumia. Mwanamke anaweza kuwa mjinga kiasi gani! Kunipa ukanda mzee nilipoita bora kuliko yote! Sasa, huu hapa wenye nguvu. Mjomba anaweza kujaribu tena.’
“Kwa hiyo Simba akajaribu tena, na tena, na tena, mara nyingi, lakini kila mara kamba ilikatika na kila mara anguko lake lilikuwa kubwa zaidi kwa sababu Jakhals siku zote alimvuta juu kidogo zaidi, na juu kidogo zaidi. Mwishowe akaita:
“‘Ni wema mkubwa kwako, Jakhals, lakini lazima niache.’
“‘Lo! lakini hiyo ni aibu!’ akasema Jakhals, akijifanya kusikitika. ‘Vipande vya nyama vimeiva sawasawa kabisa, na harufu yake—ulimwengu wote! ni nzuri! Nimrushie Mjomba kipande cha nyama?’
“‘Ndiyo, tafadhali, Jakhals,’ akasema Simba kwa hamu, akiramba midomo yake. ‘Nina shimo kubwa ndani yangu, na vipande vya nyama vitalijaza vizuri.’
“Lo! mabwana wadogo, Jakhals mjanja alifanya nini? Kwa uangalifu akatoa jiwe la moto mwekundu kutoka motoni na kulifunga kipande kikubwa cha mafuta. Kisha akachungulia juu ya ukingo wa genge na kumwona Simba akisubiri bila subira.
“‘Sasa Mjomba,’ akaita, ‘fungua kinywa chako wazi kabisa nami nitakitumbukiza hiki. Ni kikubwa kizuri mno; nina hakika hutataka kingine.’
“Na aliposema hivi, Jakhals akacheka kimoyomoyo, huku Bi Jakhals na wadogo wakijikunja kwa kicheko cha kimya kwa mzaha ule mkubwa.
“‘Uko tayari, Mjomba?’
“‘Grr-r-r-r-r!’ akakoroma Simba. Alikuwa amefungua kinywa chake wazi kabisa kudaka kipande cha nyama, naye hakutaka kusema kwa kuogopa kukikosa.
“Jakhals akainama na kulenga. Kitamu kikaanguka na—gu! gu!—Simba alikuwa amekimeza.
“Na kisha, mabwana wadogo, pakainuka mngurumo na kelele za wazimu na mguno ambao haukuwa umesikika tangu vilima viumbwe. Pimbi wakatambaa kando ya vipenyo vya miamba juu kabisa na kuchungulia chini kwa woga; tai waliokuwa wakizunguka wakashuka karibu zaidi kujua chanzo; nguchiro na mihanga, nungu na sungura-warukaji wakajibana zaidi ndani ya mashimo yao; huku swala-wa-kuruka na pofu walioogopa wakikimbia kwa kasi kuvuka uwanda kutafuta usalama katika nyika nyingine.
“Ni Jakhals mwovu tu na familia yake waliofurahi. Mikia yao yenye manyoya mengi ikitikisika na masikio yao yaliyochongoka yakiwa yamesimama, wakacheza kuzunguka moto, wakishikana mikono na kuimba tena na tena:
“‘Ala! nani ana nguvu kuliko Mfalme wa Nchi ya Wanyama?
Ala! nani anaona mbali kuliko Mfalme wa Nchi ya Ndege?
Nani ila Jakhals mwenye mkia mnene, ila Yule Mwenye Manyoya ya Fedha?
Yeye, mdogo lakini mjanja; yeye, Mpangaji-Mipango mwenye busara.
Mfalme wa Wanyama angemkamata; amkamate, amkwaruze, amuue!
Ha! ha! ha! angemkamata! Ha! ha! ha! angemuua!
Lakini anapata njia ya kutoka; anamchoma kondoo dume mwenye mkia mnene,
Anamlisha Mfalme wa Nchi ya Wanyama vitamu vyenye majimaji;
Anakula kondoo dume mwenye mkia mnene huku Mfalme akikata roho;
Ha! ha! ha! anakata roho! Ha! ha! ha! sasa amekufa!’
Outa aliimba wimbo wa ushindi wa Jakhals kwa sauti ya ajabu isiyobadilika, na kwenye maneno ya mwisho sauti yake ikatetemeka, ikiacha ukimya wa muda mfupi kati ya watoto wadogo.
Pietie akapepesa macho kana kwamba mwanga wa moto ulikuwa mkali mno kwa macho yake. Jan mdogo akapumua kwa msukosuko. Willem akasafisha koo lake.
“Lakini Jakhals alijuaje kwamba Mjomba Simba amekufa?” akauliza ghafla.
“Alichungulia juu ya genge kila mara kati ya kucheza na kuimba—hivi, bwana mdogo, hivi hasa.” Macho ya Outa, kichwa, na mikono vilikuwa kazini. “Mara ya kwanza alipotazama, alimwona Mjomba Simba akibingirika tena na tena; mara iliyofuata Simba alikuwa akikwaruza, akikwaruza genge la mwamba; kisha alikuwa akichimba ardhini kwa makucha yake; kisha alikuwa akijipuliza tu—kwa pumzi ndefu za polepole; lakini mara ya mwisho alikuwa amelala kimya kabisa, na hapo Jakhals akajua.”
“Lo! sikutaka Dondoro maskini afe,” akasema Jan mdogo. “Alikuwa kitu kidogo kizuri mno. Outa, hii si mojawapo ya hadithi zako nzuri kuliko zote.”
“Yote ni kuhusu kuua,” akasema Pietie. “Kwanza Simba alimuua Dondoro maskini, ambaye hakumdhuru kamwe, kisha Jakhals akamuua Mjomba Simba, ambaye hakumdhuru kamwe. Ilikuwa ukatili na uovu mkubwa.”
“Lo ndiyo, mabwana wadogo,” akaeleza Outa, kwa kuomba radhi, “hatujui kwa nini, lakini ndivyo ilivyo. Wakati mwingine wema huuawa na wabaya hunenepa. Katika ulimwengu huu wa zamani, mambo hayaendi siku zote kama yanavyopaswa; yanaenda tu kama yanavyoenda.”
“Lakini,” akasisitiza Pietie, “hukupaswa kumwacha Jakhals amuue Mjomba Simba. Mjomba Simba alikuwa na nguvu zaidi sana, kwa hiyo alipaswa kumuua Jakhals mtukutu.”
Macho ya Outa yakang'aa kwa huruma. Viumbe hawa wachanga! Walijua nini kuhusu panda-shuka za ulimwengu mgumu ambapo vita si siku zote kwa wenye nguvu, wala mbio kwa walio wepesi?
“Lakini, bwana mdogo wangu, Outa hakuitunga hadithi. Aliongeza tu vipande vidogo, kama gazeti na miwani na mchuuzi, ambavyo ni vitu vya leo. Lakini hadithi halisi ilitungwa zamani, zamani sana, labda wakati watu wa bwana mdogo walipotembea wakiwa wamevaa ngozi kama watu wa vijijini waliojipaka udongo mwekundu, na watu wa Outa walikuwa bado tumbili porini. Imekuwa hivyo siku zote, na itakuwa hivyo siku zote—katika hadithi na katika ulimwengu huu wa zamani mwovu. Ni kichwa, mabwana wadogo, kichwa,” akagonga chake mwenyewe, “wala si mikono na miguu na meno yenye nguvu kinachomfanya mnyama mmoja kuwa bwana juu ya mwingine. Lo ndiyo! Kama kichwa cha Mbushmani kingekuwa sawa na cha mzungu, ala! pangekuwa na pambano lililoje kati yao!”
Na akiwa amepotea katika mfululizo wa mawazo ya kushangaza yaliyoletwa na wazo hili, akaketi akitazama mbele yake kwa macho yaliyoona vitu vingi vya ajabu. Kisha, akijiamsha, kwa badiliko la haraka la sauti na tabia, “Lo! tafadhali, Bibi!” akasema kwa sauti ya kubembeleza, “kipande cha tumbaku—kipande kimoja kidogo tu kwa usiku huu na kesho.”
Bibi yake akacheka kwa upole, na, akifungua kishada cha funguo kutoka mkanda wake, akampa Binamu Minnie. “Mzee mwenye dhambi!” akasema. “Sote tunamdekeza, lakini nani angeweza kuanza kuwa mkali naye sasa? Kipande kidogo tu, Minnie.”
“Asante, asante, Bibi mdogo wangu,” akasema mzee, akinyoosha mikono yote miwili na kupokea kipande alichokitamani kana kwamba ni kitu cha thamani kubwa sana. “Huyo ndiye bibi mdogo wangu! Bibi mdogo anaweza kupata mifupa ya Outa atakapokufa. Ndiyo, itakuwa mifupa mizuri kwa Bibi mdogo kuituma mbali kuvuka maji ya buluu, alikotuma mifupa ya Mbushmani mzee aliyekufa zamani. Lo, aibu! yote yake yaliingia ndani ya kisanduku kidogo cha sabuni—fikiria tu! Kisanduku cha sabuni!”
Akashtuka msichana kijana wa rangi alipotokea. “Ee mpenzi wangu! Huyu hapa Lys tayari. Jinsi muda unavyokwenda mtu akiwa na mabwana wadogo na mabibi! Usiku mwema, Bwana; usiku mwema, Bibi; usiku mwema, Bibi mdogo na mabwana wadogo. Lalani salama! Lo! familia nzuri ya Van der Merwe!”
Shukrani zake, maagano, na maneno ya kujipendekeza yakazidi kufifia na kufifia, na mwishowe yakatoweka kwa mbali, mjukuu wake alipomwongoza kuondoka.