Hadithi, hadithi! Uongo njoo, utamu kolea!
Hii ni hadithi kuhusu yatima na hekima ya wanyenyekevu.
Siku za kale, mtu fulani alifariki na kuacha wana wawili na mama zao wawili. Kisha mmoja wa mama akaugua. Akanywa dawa kwa ajili ya ugonjwa wake, lakini ukakataa kupona. Alipoona kwamba inaelekea angekufa, akamwambia dada yake, mke wa pili wa marehemu mume wake:
"Umeona ugonjwa huu wangu hautaondoka. Najua nitakufa. Mwenyezi Mungu, Aliyetukuka, atakaponichukulia uhai wangu, tazama, kuna mwana ninayekuachia na kumweka chini ya uangalizi wako, kwa ajili ya Mwenyezi Mungu na manabii."
Mke wa pili akasema, "Ni vyema. Nimesikia."
Na ikawa kwamba siku ikafika alipofariki, na mvulana alikuwa hajafikia umri wa kuwa na ufahamu kamili. Taratibu za mazishi zikakamilishwa.
Muda fulani ukapita baada ya kifo chake. Basi mwanawe na mwana wa mwanamke mwingine walikuwa na kuku na walikuwa wakiwafuga—mmoja alikuwa na kuku jike, na yatima alikuwa na kuku jike.
Siku moja, mama wa kambo akainua fimbo na kumpiga kuku wa yatima kwa makusudi, akimuua wakati yeye hakuwepo nyumbani. Aliporudi, akamwona kuku wake amekufa. Hakusema lolote ila:
"Ole wangu! Mwenyezi Mungu, Mwenye Nguvu, leo kuku wangu amekufa."
Kisha akamwokota, akamnyonyoa, akamweka motoni, na kumwandaa vizuri. Akaweka chungu motoni na kumpika hadi akaiva kabisa. Akamchukua na kwenda naye sokoni.
Yeyote aliyekuja na kusema anataka kumnunua, angejibu kwamba asingemuuza ila kwa farasi.
Kisha mwana wa chifu akaja, yule ambaye chifu alimpenda; naye pia alikuwa mvulana mdogo kabisa. Alikuwa amepanda farasi mwenye nguvu, naye akasema nyama ya kuku huyu ndiyo aliyoitaka na lazima auziwe.
Lakini yatima akasema, "Usiponipa farasi, hakuna atakayekula nyama yangu."
Kwa hiyo yatima akapewa farasi, mwana wa chifu akapokea nyama, na yatima akampeleka farasi wake nyumbani.
Lakini mama yake wa kambo akasema, "Mchukue farasi wako umweke ndani ya nyumba hii, na uufunge mlango kwa udongo. Baada ya siku saba hivi, ukiufungua, utaona amenenepa kiasi cha kupasua nyumba yake."
Wazo lake lilikuwa kwamba akifanya hivyo, farasi angekufa. Basi mvulana akadhani hili ni kweli, kwa hiyo akamweka farasi ndani ya nyumba na kuupaka mlango udongo. Baada ya siku kumi hivi kupita, akaufungua mlango, na akaona farasi wake amenenepa na kuwa na nguvu.
Lakini moyo wa mama yake wa kambo ukawa mweusi kwa sababu farasi hakufa.
Basi, mambo yakaendelea, na siku moja akasema, "Leo hakuna mabua ya mtama ya kupikia. Lazima umuuze farasi wako ununue mabua ya mtama."
Lakini akasema, "Ee mama yangu, kwa nini farasi auzwe kununua mabua ya mtama?"
Akasema, "Kwa sababu mimi si mama yako—ndiyo sababu unabishana nami?"
Akasema, "Sibishani. Nitakwenda kutafuta mabua ya mtama."
Akasema, "Simama! Usipomuuza farasi, acha mambo yalivyo."
Na yatima akasema, "Haiwezi kuepukika."
Akaenda kumuuza farasi na kupokea mabua ya mtama, na kumletea. Akayachoma mabua yote; hakuacha hata moja kabisa, isipokuwa vipande vitatu vidogo sana vilivyobaki. Akaviokota, akashona mfuko mdogo, na kuvifunga ndani yake.
Siku nyingine akainuka na kwenda kijiji kingine kutembea, na kupanda juu ya madhabahu ya mzimu. Wakamwona, wakamkamata, na kusema watamchinja.
Lakini akasema, "Nimesikia habari kwamba chifu wenu ni kipofu, na kwa sababu hiyo nimekuja kumtengenezea dawa. Kama hamtaki nifanye hivyo, basi niueni."
Lakini wakasema, "Tunataka."
Kwa hiyo akaletwa nyumbani kwa chifu na kupewa kibanda. Usiku ulipoingia, akainua mabua yake ya mtama—yale ambayo moto ulikuwa umeyaacha. Akawasha bua moja na kutembea kuzunguka nyuma ya nyumba ya chifu hadi likazima. Na chifu akaanza kuona kidogo sana.
Kisha akawasha jingine. Lilipokwisha kuungua kabisa, macho yote mawili ya chifu yakafunguka.
Hapo wakampa heshima.
Alfajiri chifu akakusanya watu na kusema, "Mmeona mvulana amenitengenezea dawa. Macho yangu yamepona, nami nitampa nusu ya mji aitawale."
Lakini mvulana akajibu, "Mimi ni mfanyabiashara tu, ninayepita, wala sitawali."
Wakasema, "Kama hutatawala, chukua chochote unachotaka uende."
Kwa hiyo akachukua watumwa, na ng'ombe, na kila kitu kizuri, na kuondoka navyo, na kuingia mjini kwake navyo. Watu wakastaajabu.
Lakini mama yake wa kambo akasema, "Njoo, twende njia ya kijitoni. Nimeona panya akiingia shimoni; wewe nichimbie nipate kupika supu."
Naye akasema, "Haya sasa, mama yangu, nyama ya panya ni nyama ya aina gani? Tazama, kuna kanga, na kuku, na kondoo dume."
Naye akasema, "Sote tunajua una mali; lakini mimi, nyama ya panya ndiyo ninayoitaka."
Kwa hiyo akasema, "Hakuna ubaya katika hilo. Twende, wewe unionyeshe."
Basi kwa kweli alikuwa ameona kwamba ni shimo la nyoka, lakini alimwambia hivi ili amletee taabu.
Basi mtumwa wake mkubwa akainuka kumsindikiza.
Akasema, "Keti chini. Nimeona wewe ni mwenye watumwa, lakini ni wewe peke yako tutakayekwenda naye. Kama hutakuja, basi baki."
Kwa hiyo akawaambia watumwa wake waketi na kwamba angekwenda peke yake. Wakaketi. Wakaondoka—yeye na mama yake wa kambo. Akaenda kumwonyesha shimo.
Alipokuwa karibu kuchimba, akasema, "Weka chini jembe lako uingize mkono wako."
Kwa hiyo akaingiza mkono wake na kutoa bangili.
Akasema, "Hiki hapa."
Akasema, "Si hicho. Panya, nilisema, alikuwa humo."
Kwa hiyo akaingiza mkono wake tena na kutoa kikuku cha dhahabu.
Lakini akakasirika na kurudi nyumbani. Akamwita mwanawe mwenyewe; akaja, ndipo akasema lazima aingize mkono wake amkamatie panya.
Alipoingiza mkono wake, nyoka akamng'ata mkono, nao wakambeba nyumbani. Akafa kabla hawajafika nyumbani. Naye pia akafa baada ya siku tatu.
Yatima akarithi nyumba na mali yote.
Na hiyo ndiyo asili ya msemo: "Yatima mwenye joho la ngozi huchukiwa, lakini likiwa la chuma, hutazamwa kwa upendeleo."
Hayo ndiyo yote.
Kichwa cha panya kikatwe.