Zamani sana, nyasi zilipokuwa ndefu na mito bado ikinong'ona majina ya wale walioivuka, aliishi mwanamke aliyejua siri za ardhi. Kibanda chake kilikuwa kidogo, lakini hekima yake ilikuwa pana. Ndani ya kibuyu chake na mfuko wake wa ngozi alibeba mizizi, mitishamba na unga, kila kimoja kikiwa na sauti ya mababu.
Siku moja, watu walisema alimpa mtu mwingine sumu. Watu wa sheria wakaja wakamchukua. Wakamfikisha mbele ya hakimu, mtu asiyeelewa desturi za nchi. Mbele yake wakaweka mitishamba yake juu ya mkeka uliosukwa. Hewa ilinukia udongo mkavu, mvua iliyopita zamani, na siri.
Kisha waganga wakaitwa. Wakaja mmoja mmoja, wazee kwa vijana, wanaume kwa wanawake. Kila mmoja akainama kugusa mitishamba. Kila mmoja akasema bila hofu.
“Huu huponya tumbo.”
“Ule hutoa sumu.”
“Huu hupoza uchungu wa kuumwa na nyigu.”
Sauti zao zilipanda na kushuka kama mdundo wa ngoma, thabiti na imara. Lakini miongoni mwa mimea ya kuponya kulikuwa na mingine ya kimafumbo. Mmoja ulikuwa wa kutafuna wakati wa kuvuka mto, ili kuzuia roho za maji zisiume. Mwingine ulikuwa wa kupata kibali mbele ya hakimu, ili ukweli ukute masikio yaliyo wazi.
Hakimu akauliza, “Hutumiwaje?”
Na mzee mmoja, ndevu zake nyeupe kama povu la mto, akasema, “Unauchoma juu ya makaa. Unakaa juu ya moshi, umejifunika joho lako, hadi uijaze ngozi na pumzi yako. Ukisimama mbele ya hakimu, weka kipande mdomoni, na roho ya mzizi itazungumza kwa niaba yako.”
Hakuna aliyecheka. Hakuna aliyetilia shaka. Kwa kuwa kwao, dawa na roho vilitembea bega kwa bega. Ugonjwa wa mwili na ugonjwa wa moyo vilikuwa kitu kimoja.
Mzungu aliona ushirikina tu. Mwanamke aliona ngoma ya maisha.
Na kesi ilipomalizika, akarudi kibandani kwake. Huko akawasha moto wake, akasaga mizizi yake, na akaimba kwa upole kwa mababu.
Nje, upepo ulipita juu ya mbuga, ukibeba harufu ya mitishamba na mnong'ono wa hekima isiyokufa kamwe.