Akidhaniwa kuzaliwa miaka ya 1840, Mekatilili anasemekana kuwa mmoja wa wapigania uhuru wa kwanza kabisa wa Kenya. Mahali alipozaliwa palikuwa kijiji cha Mutara wa Tsatsu Ganze katika Kaunti ya Kilifi, na jina lake la kuzaliwa lilikuwa Mnyazi wa Menza. Pia alizaliwa katika familia ya kaka wanne, Nzai, Hare, Kithi na Mwarandu, na dada mmoja. Mmoja wa kaka zake, Kithi, alikamatwa na wafanyabiashara wa utumwa wa Kiarabu walipokuwa wamekwenda kufanya biashara Kilifi pamoja na kaka zake wengine. Alikumbuka utabiri wa Mepoho kuhusu kuja kwa watu wageni waliokuwa na nywele kama nyuzi za mkonge na waliosafiri kwa vyombo vinavyoruka pamoja na vile vinavyotembea majini na nchi kavu. Pia alikumbuka kwamba kuja kwa wageni hawa kungeanzisha mmomonyoko wa mila za utamaduni wa Kigiriama. Utabiri ukatimia Kampuni ya Kiingereza ya Afrika Mashariki (IBEA) ilipoanza kujenga reli.
Mekatili aliolewa, akawa na mwana aitwaye Katilili, ndiyo sababu ya jina lake lililomaanisha 'Mama wa Katilili'. Alifiwa na mumewe, na hilo likampa uhuru zaidi wa kuzunguka kama kiongozi mwanamke, akiwaambia watu wake wapinge Waingereza. IBEA ilikuwa ikipanga kuwahamisha kutoka kwenye ardhi yao karibu na mto Sabaki pamoja na kuwalazimisha kulipa 'kodi ya kibanda' iliyochukiwa sana. Kwa hiyo Mekatilili aliitisha mikutano kwa ngoma ya kifudu, ngoma ya mazishi ya Kigiriama, ambapo aliwahimiza watu wa kabila lake wapinge na kula viapo. Pia inasemekana alikuwa na nguvu za ajabu zilizotoka kwenye kaya, mahali patakatifu pa Wagiriama.
Siku moja, msimamizi wa Kiingereza, Arthur Champion, aliitisha mkutano huko Chakama kwa Hawe Wanje kuwahimiza vijana wa Kigiriama wajiunge na jeshi la Uingereza. Akiwa ameshika kuku na vifaranga vyake mkononi, Mekatilili alihudhuria mkutano na akampa changamoto msimamizi anyakue kimoja cha vifaranga vya kuku kuonyesha kingetokea nini kama angewachukua vijana wa Kigiriama. Kuku mama aliyekasirika akamdonoa Champion, akimdhalilisha katika mchakato huo. Champion akampiga risasi kuku mama na kumuua, na Mekatilili akajibu kwa kofi kali. Mlinzi wa msimamizi akajibu kwa kufyatua risasi ovyo kwenye kundi la vijana na kuwaua, na hivyo ndivyo ilivyoanza Vita vya Wanyere na Wagiriama.
Kutokana na tukio hilo, Mekatilili pamoja na Wanje wa Mwadorikola walikamatwa na kupelekwa Kisii kufungwa gerezani, ambako tarehe 14 Januari 1914 walitoroka na kwa hali ya kimafumbo wakatembea zaidi ya kilomita mia saba kutoka Kisii hadi Kilifi bila wakoloni kujua. Alikamatwa tena tarehe 16 Agosti 1914 baada ya upinzani mkubwa ambapo watu wengi wa kabila lake walipigwa risasi, nyumba zao zikachomwa na kaya yao ikalipuliwa kwa mabomu. Akapelekwa Kismayu, nchini Somalia, ambako alitoroka tena kwa njia zisizojulikana. Wakati huu, Waingereza walikuwa wameshughulika mno na Vita vya Dunia wakamwacha. Mekatilili alifariki miaka ya 1920 kwa sababu za kawaida, na kwa kumbukumbu yake Tamasha la Mekatilili wa Menza hufanyika.