Mbali sana katika nchi yenye joto, ambako misitu ni minene sana na yenye giza na mito ina kasi sana na nguvu, hapo zamani waliishi marafiki wawili wa ajabu. Basi mmoja wa marafiki alikuwa sungura mkubwa aitwaye Isuro, na mwingine alikuwa nyani mrefu aitwaye Gudu, nao walipendana mno kiasi kwamba mara chache walionekana mbali mbali.
Siku moja, jua lilipokuwa na joto kuliko kawaida, sungura aliamka kutoka usingizi wake wa mchana na kumwona Gudu nyani amesimama kando yake.
“Amka,” akasema Gudu. “Ninakwenda kuposa, nawe lazima uje nami. Kwa hiyo weka chakula kidogo ndani ya mfuko uutundike shingoni mwako, kwa kuwa huenda tusiweze kupata kitu cha kula kwa muda mrefu.”
Kisha sungura akasugua macho yake, akakusanya akiba ya vitu vibichi vya kijani kutoka chini ya vichaka, na kumwambia Gudu kwamba yuko tayari kwa safari.
Wakaendelea kwa furaha kabisa kwa umbali fulani, na mwishowe wakafika kwenye mto wenye miamba iliyotawanyika huku na huko kukatiza mkondo.
“Hatuwezi kamwe kuruka nafasi hizo pana tukiwa tumebeba chakula,” akasema Gudu. “Lazima tukitupe mtoni, isipokuwa tunataka kuanguka sisi wenyewe.” Na akiinama, bila kuonekana na Isuro aliyekuwa mbele yake, Gudu akaokota jiwe kubwa na kulitupa majini kwa mshindo mkubwa.
“Sasa ni zamu yako,” akamlilia Isuro. Na kwa pumzi nzito, sungura akafungua mfuko wake wa chakula, ukaanguka mtoni.
Njia ya upande wa pili iliongoza kupitia safu ya miti na, kabla hawajaenda mbali sana, Gudu akafungua mfuko uliokuwa umefichwa ndani ya manyoya mazito shingoni mwake na kuanza kula matunda yaliyoonekana matamu.
“Umeyapata wapi hayo?” akauliza Isuro kwa wivu.
“Lo, niligundua hatimaye kwamba ningeweza kuvuka miamba kwa urahisi kabisa, kwa hiyo ilionekana huruma kutoweka mfuko wangu,” akajibu Gudu.
“Basi, kwa kuwa ulinidanganya nikatupa wangu, unapaswa kuniacha nigawane nawe,” akasema Isuro. Lakini Gudu akajifanya hakusikia na kutembea kwa hatua ndefu njiani.
Baada ya muda, wakaingia msituni, na moja kwa moja mbele yao palikuwa na mti uliosheheni matunda mno kiasi kwamba matawi yake yaligusa ardhi. Na baadhi ya matunda yalikuwa bado mabichi, na mengine ya manjano. Sungura akarukaruka mbele kwa furaha, kwa kuwa alikuwa na njaa sana, lakini Gudu akamwambia, “Chuma matunda mabichi; utaona ni bora zaidi sana. Nitakuachia yote, kwa kuwa hujala chakula cha mchana, nami nitachukua ya manjano.” Kwa hiyo sungura akachukua tunda bichi na kuanza kuling'ata, lakini ganda lake lilikuwa gumu mno hivi kwamba kwa shida aliweza kupenyeza meno yake.
“Halina ladha nzuri hata kidogo,” akalia, akikunja uso wake. “Ningependa kupata moja ya yale ya manjano.”
“Hapana! Hapana! Kwa kweli siwezi kuruhusu hilo,” akajibu Gudu. “Yangekufanya tu uugue. Ridhika na matunda mabichi.” Na kwa kuwa mabichi ndiyo pekee aliyoweza kupata, Isuro akalazimika kuyavumilia.
Baada ya hili kutokea mara mbili au tatu, mwishowe Isuro akafumbuka macho na kuamua moyoni kwamba, lolote Gudu atakalomwambia, angefanya kinyume chake hasa.
Kufikia wakati huu walikuwa wamefika kijijini alimoishi mke mtarajiwa wa Gudu, na, walipoingia, Gudu akaonyesha kichaka na kumwambia Isuro, “Kila nikiwa ninakula ukanisikia nikiita kwamba chakula changu kimeniunguza, kimbia kwa kasi uwezavyo ukachume baadhi ya majani yale ili yaponye kinywa changu.”
Sungura angependa kumuuliza kwa nini anakula chakula anachojua kitamuunguza, ila aliogopa na akaitikia tu kwa kichwa, lakini walipokuwa wameenda mbele kidogo, akamwambia Gudu, “Nimeangusha kitu; ngoja hapa kidogo nikienda kukichukua.”
“Basi fanya haraka,” akajibu Gudu, akipanda mtini. Na sungura akaharakisha kurudi kichakani na kuchuma majani mengi, aliyoyaficha ndani ya manyoya yake. “Kwa kuwa,” akafikiri, “nikiyapata sasa nitajiepushia taabu ya kutembea baadaye.”
Alipokwisha kuchuma kadiri alivyotaka, akarudi kwa Gudu, nao wakaendelea pamoja.
Jua lilikuwa karibu kuzama walipofika mwisho wa safari yao na, wakiwa wamechoka sana, wakaketi kwa furaha kando ya kisima. Kisha mchumba wa Gudu, aliyekuwa akimvizia, akaleta mtungi wa maji, aliyowamwagia ili kuwaosha vumbi la njia, na mafungu mawili ya chakula. Lakini kwa mara nyingine matumaini ya sungura yakavunjika, kwa kuwa Gudu akasema kwa haraka, “Desturi ya kijiji inakukataza kula hadi nimalize.” Na Isuro hakujua kwamba Gudu alikuwa akidanganya na kwamba alitaka tu chakula zaidi. Kwa hiyo akaketi akitazama kwa njaa, akisubiri hadi rafiki yake atosheke.
Baada ya muda mfupi Gudu akapiga mayowe kwa sauti kubwa, “Nimeungua! Nimeungua!” ingawa hakuwa ameungua hata kidogo. Basi, ingawa Isuro alikuwa na majani mwilini mwake, hakuthubutu kuyatoa wakati ule asije nyani akakisia kwa nini alibaki nyuma. Kwa hiyo akaenda tu pembeni kwa muda mfupi kisha akarudi kwa kurukaruka kwa haraka kubwa. Lakini, ingawa alikuwa mwepesi, Gudu alikuwa mwepesi zaidi, na hakuna kilichobaki ila matone kadhaa ya maji.
“Una bahati mbaya ilioje,” akasema Gudu, akinyakua majani. “Mara tu ulipoondoka watu wengi mno wakafika na kunawa mikono yao, kama unavyoona, na kula fungu lako la chakula.”
Lakini, ingawa Isuro alijua vyema asimwamini, hakusema lolote na akaenda kulala akiwa na njaa kuliko alivyowahi kuwa maishani mwake.
Asubuhi na mapema siku iliyofuata wakaondoka kwenda kijiji kingine na njiani wakapita bustani kubwa ambamo watu walikuwa wakishughulika sana kuvuna karanga.
“Unaweza kupata kifungua kinywa kizuri hatimaye,” akasema Gudu, akionyesha rundo la maganda matupu, bila kushuku hata kidogo kwamba Isuro angechukua kwa unyenyekevu fungu alilooneshwa na kumwachia karanga halisi. Lakini mshangao wake ulikuwa mkubwa kiasi gani Isuro alipojibu, “Asante; nadhani ningependelea hizi.” Na, akigeukia punje za karanga, Isuro hakuacha maadamu moja ilibaki. Na kibaya zaidi ni kwamba kwa watu wengi kuwepo karibu, Gudu hakuweza kumnyang'anya karanga.
Ilikuwa usiku walipofika kijijini alimoishi mama wa mchumba wa Gudu, aliyeweka mbele yao nyama na uji wa mtama.
“Nadhani uliniambia unapenda uji,” akasema Gudu, lakini Isuro akajibu, “Unanichanganya na mtu mwingine, kwa kuwa siku zote mimi hula nyama ninapoweza kuipata.” Na tena Gudu akalazimika kuridhika na uji, aliouchukia.
Hata hivyo, Gudu alipokuwa akiula, wazo la ghafla likamjia akilini, naye akafanikiwa kuangusha chungu kikubwa cha maji kilichokuwa kimetundikwa mbele ya moto na kuuzima kabisa. “Sasa,” akajiambia kiumbe yule mjanja, “nitaweza kuiba nyama yake gizani!”
Lakini sungura alikuwa amekuwa mjanja kama nyani na, akisimama pembeni, Isuro akaificha nyama nyuma yake ili nyani asiweze kuipata.
“Ee Gudu!” sungura akalia, akicheka kwa sauti. “Ni wewe uliyenifundisha kuwa mwerevu.” Na akiwaita watu wa nyumba, akawaagiza wawashe moto kwa kuwa Gudu angelala karibu nao, lakini yeye angelala usiku na rafiki fulani katika kibanda kingine.
Ilikuwa bado giza kabisa Isuro aliposikia jina lake likiitwa kwa sauti ya chini sana, na, alipofumbua macho yake, akamwona Gudu amesimama kando yake. Akiweka kidole chake puani kama ishara ya ukimya, Gudu akamwashiria Isuro ainuke amfuate, na hadi walipokuwa umbali fulani kutoka kibandani ndipo Gudu aliposema. “Nina njaa na ninataka kitu cha kula bora kuliko ule uji mbaya niliokula kwa chakula cha jioni. Kwa hiyo nitamuua mmoja wa mbuzi wale na, kwa kuwa wewe ni mpishi hodari, lazima unichemshie nyama.” Sungura akaitikia kwa kichwa, na Gudu akatoweka nyuma ya jabali lakini punde akarudi akimkokota mbuzi aliyekufa.
Kisha wawili hao wakaanza kumchuna, baada ya hapo wakaijaza ngozi majani makavu ili mtu yeyote asingekisia kwamba hakuwa hai, wakimsimamisha katikati ya kichaka kilichomshikilia imara kwa miguu yake. Gudu alipokuwa akifanya hivi, Isuro akakusanya vijiti vya moto na, ulipowashwa, Gudu akaharakisha kwenda kibanda kingine kuiba chungu alichokijaza maji kutoka mtoni na, wakisimika matawi mawili ardhini, wakatundika chungu chenye nyama ndani yake juu ya moto.
“Haitafaa kuliwa kwa angalau saa mbili,” akasema Gudu, “kwa hiyo sote wawili tunaweza kusinzia kidogo.” Naye akajinyoosha ardhini na kujifanya amelala usingizi mzito lakini, kwa kweli, alikuwa akisubiri tu hadi iwe salama kuchukua nyama yote kwa ajili yake. “Hakika namsikia akikoroma,” akafikiri, naye akanyemelea mahali Isuro alipokuwa amelala juu ya rundo la kuni, lakini macho ya sungura yalikuwa wazi kabisa.
“Inachosha ilioje,” akanung'unika Gudu aliporudi mahali pake na, baada ya kusubiri kidogo zaidi, akainuka na kuchungulia tena, lakini bado macho ya sungura yalikodoa, wazi kabisa. Laiti Gudu angejua, Isuro alikuwa amelala muda wote, akiwa ameweka mawe meupe bapa juu ya macho yake yaliyofumbwa ili kumdanganya nyani, lakini hili Gudu hakukisia kamwe, na baada ya muda akachoka mno kwa kuvizia hivi kwamba akalala yeye mwenyewe.
Muda mfupi baadaye, Isuro akaamka, naye pia akahisi njaa, kwa hiyo akanyemelea taratibu hadi chunguni na kula nyama yote, huku akiifunga mifupa pamoja na kuitundika katika manyoya ya Gudu. Baada ya hapo akarudi kwenye rundo la kuni na kulala tena.
Asubuhi, mama wa mchumba wa Gudu akatoka kukama mbuzi wake, na alipokwenda kichakani ambapo mkubwa kuliko wote alionekana amenaswa, akagundua hila. Akaomboleza mno hivi kwamba watu wa kijiji wakaja mbio, na Gudu na Isuro nao wakaruka juu na kujifanya kushangaa na kuvutiwa kama wengine. Lakini lazima walionekana na hatia hata hivyo, kwa kuwa ghafla mzee mmoja akawaonyesha na kulia, “Hao ndio wezi!” Na kwa sauti ya mzee yule, Gudu mkubwa akatetemeka mwili mzima.
“Unathubutuje kusema mambo kama hayo? Nakupinga uthibitishe,” akajibu Isuro kwa ujasiri. Naye akacheza mbele, akajipindua kichwa chini miguu juu, na kujitikisa mbele yao wote.
“Nilisema kwa haraka; huna hatia,” akasema mzee. “Lakini sasa nyani naye afanye vivyo hivyo.” Na Gudu alipoanza kuruka, mifupa ya mbuzi ikagongana, na watu wakalia, “Ni Gudu aliyemuua mbuzi!”
Lakini Gudu akajibu, “Hapana, sikumuua mbuzi wenu; alikuwa Isuro, naye alikula nyama, na kunitundikia mifupa shingoni. Kwa hiyo yeye ndiye anayepaswa kufa!”
Na watu wakatazamana, kwa kuwa hawakujua waamini nini. Mwishowe mtu mmoja akasema, “Wote wawili na wafe, lakini wanaweza kuchagua vifo vyao wenyewe.”
Kisha Isuro akajibu, “Kama lazima tufe, tuwekeni mahali kuni zinapokatwa mzirundike pande zote kutuzunguka ili tusiweze kutoroka, kisha mwashe kuni moto, na kama mmoja ataungua na mwingine asiungue, basi yule atakayeungua ndiye aliyemuua mbuzi.”
Na watu wakafanya kama Isuro alivyosema. Lakini Isuro alijua shimo moja chini ya rundo la kuni na, moto ulipowashwa, akakimbilia shimoni, lakini Gudu akafia pale.
Moto ulipokwisha kujiteketeza na majivu tu yalibaki pale kuni zilipokuwa, Isuro akatoka shimoni mwake na kuwaambia watu, “Tazameni! Je, sikusema vyema? Yule aliyemuua mbuzi wenu yumo katikati ya majivu yale.”