Siku moja chura alizungumza na vyura wenzake na kusema, “Nimesikia kwamba kuna kinyonga huku karibu. Siku nitakayomwona, atakuwa rafiki yangu.”
Basi, siku moja wakakutana, chura na kinyonga, nao mara moja wakatakiana asubuhi njema, na baada ya kutakiana asubuhi njema, wakaulizana habari. Kwanza chura akamuuliza kinyonga, “Unaendeleaje?”
“Vizuri kabisa,” akajibu kinyonga. “Na wewe hujambo — vizuri au vibaya?”
“Vizuri mno,” akasema chura, “na umekuwaje muda huu wote uliopita?”
“Katika amani na utulivu,” akajibu kinyonga, “unaopita ufahamu wote.”
“Rafiki yangu,” akasema chura, “umenipa jibu, lakini lina kasoro kubwa. Amani haiwezi kupita ufahamu wote, isipokuwa ukiinasibisha na Mwenyezi Mungu, aliyetuumba, mimi na wewe. Wewe, rafiki yangu, unaniambia kuhusu amani inayopita ufahamu wote bila kumtaja Muumba wako, wako na wangu, Muumba wa vitu vyote, Mwenyezi Mungu.”
“Kweli kabisa,” akajibu kinyonga. “Una hisia nzuri sana ya kinachofaa.”
Basi, chura na kinyonga wakashikamana kama pete na kidole, na wakabaki hivyo kwa siku nyingi, chura na kinyonga.
Mwishowe chura akainuka na kumwambia kinyonga, “Rafiki yangu, bado hatujaoa. Twende tukatafute wake, na hivyo tuoe.”
“Bila shaka, rafiki yangu,” akasema kinyonga, “twende tukatafute wake.”
Kwa hiyo wakaondoka kwenda kutafuta wake, nao wakasafiri kwa siku nyingi bila kupata walichokuwa wakitafuta. Hata hivyo, siku moja wakaona mji na kusema, “Tuseme tuingie mji huu. Inawezekana tutawapata hapa.”
Kwa hiyo wakaingia mjini na mara moja wakakaribishwa — “Karibuni, karibuni, wageni.” Wakaketi, na chakula kikaletwa kwa wingi, nao wakala papo hapo. Asubuhi wakaulizwa, “Mambo yanaendaje huko kwenu — vizuri au vibaya?”
“Vizuri kadiri inavyowezekana,” wakajibu. ” Lakini kuna jambo moja tu la kutaja: tunahitaji wake.”
“Mnasema nini?” wakajibu watu wa mji.
“Wake,” wakasema, “wake tu.”
Basi katika mji ule palikuwa na mtu fulani aliyekuwa na watoto wawili, wote wasichana, na wakati uleule binti wawili wa mtu huyu wakatokea na kupita mbele ya chura na kinyonga, walioona kwamba walikuwa wasichana wazuri, nao wakawauliza watu wa mji, “Baba yao yuko wapi?”
Watu wakajibu na kusema, “Ndiye yule mtu mliyekuwa mkizungumza naye hapa sasa hivi. Wao ni binti zake.”
“Tungependa,” wakasema, “kuwaoa binti zake.” Baba yao na mama yao wakaitwa mara moja. Chura na kinyonga wakasema, “Tungependa kuwaoa binti zenu.”
Mtu yule akazungumza kidogo na mke wake. “Basi, unaonaje, mpenzi wangu? Binti zetu wanaposwa na chura na kinyonga. Sasa unaonaje, mpenzi wangu? Waolewe au wasiolewe?” “Kama upendavyo, mpenzi wangu,” akajibu mke wake. “Basi,” akasema, “kwa upande wangu, nadhani afadhali waolewe. Hawa ni mabwana wa hadhi, nami kweli siwezi kuwakatalia.” Kisha mke akasema, “Sitaki watoto wangu waishi katika ukata. Sitaki watoto wangu waone maisha ni wasiwasi na taabu tupu.”
Kwa hiyo mume akawajibu chura na kinyonga, “Je, ni kweli kwamba mna uwezo wa kuwatunza wake zenu vizuri?”
Chura na kinyonga wakajibu na kumwambia baba, “Tunao, bwana, usiogope. Tunao, kweli tunao, bwana.”
Kisha mama akaongeza neno lake, “Ninataka wakwe wanaojua kulima.”
“Tutajaribu,” wakajibu, lakini chura akaongeza majigambo kwa niaba yake mwenyewe na kusema, “Sina shaka, bibi, ninaweza kulima, sina shaka hata kidogo.” Lakini kinyonga akasema tu, “Nitajaribu, lakini sidhani ninaweza.”
Kwa hiyo harusi ya chura na kinyonga ikasherehekewa, nayo ilikuwa kubwa kadiri iwezekanavyo, harusi ya kinyonga na chura. Siku hamsini zilidumu sherehe za harusi ya chura na kinyonga, kwa kuchinja ng'ombe na kuchinja kondoo na mbuzi. Kuhusu kuku, hawakuhesabika. Kwa hiyo jambo kubwa sana ilikuwa harusi ya chura na kinyonga.
Basi, sherehe za harusi zilipokwisha, baba mkwe akawaambia, “Basi, wakwe zangu, mtashika kazi gani sasa?”
“Katika nchi hii,” wakasema, “sisi ni wageni,” nao wakaongeza, “Tunataka majembe na mashoka na mundu. Tutafanya kazi ya shamba.” Wakasema zaidi, “Bila shaka tutalima. Tuwachukue binti zako bila kufanya chochote kwa ajili yao?”
Baba mkwe wao akanunua majembe, mashoka, na mundu — kila kitu kinachohitajika kwa kazi ya shamba baba mkwe wao alinunua. Akawapa vitu na kusema, “Ninataka mlime. Watunzeni tu wake zenu, nami sitachukua senti hata moja kutoka kwenu.”
“Bila shaka,” wakajibu, na chura akasema, “Kwa upande wangu, jembe moja na shoka moja hayanitoshi hata kidogo. Ninahitaji majembe kumi na mbili na mashoka kumi na mundu tisa. Hapo nitafanya kazi adimu.”
“Taratibu, taratibu,” akakatiza rafiki yake kinyonga. “Unasema kweli, rafiki yangu? Unakusudia kufanya kazi vipi kwa majembe kumi na mbili?”
“Lo! Lo!” akalia chura. “Kwa sababu tu kinyonga ni mzembe adimu — huchukua mwaka mzima kufika popote; hutambaa tu mguu mmoja baada ya mwingine — sitakuacha unifanye kuwa mvivu, Bwana Kinyonga! Ninataka majembe kumi na mbili. Sitaki upuuzi wako. Toka njiani!” Kinyonga akasogea kando, kisha chura akapewa majembe yake kumi na mbili, naye akasema, “Sasa nitafanya kazi adimu” — naye akapewa majembe, na mashoka pia, na mundu, kama alivyoomba.
Lakini kinyonga akapewa jembe moja na shoka moja na mundu mmoja. Na baba mkwe wake akasema, “Chura ameniambia wewe ni mvivu kabisa. Ndiyo sababu nilikupa jembe moja na shoka moja na mundu mmoja, kwa sababu wewe ni mvivu.”
“Vizuri sana, baba mkwe,” akasema kinyonga, “utaona kama mimi ni mvivu. Asante, asante; jembe moja na shoka moja na mundu mmoja vitanitosha, baba mkwe. Asante. Mwache chura yule apate majembe yako.”
Kwa hiyo jambo likaishia hapo, nao wakaenda kazini.
Basi, kila mara chura alipokwenda kazini, alijifunika mchanga na kujifunika matope, na aliporudi nyumbani kwa baba mkwe wake, alijigamba, “Nimefanya kazi nzuri leo; ninataka rundo zuri la chakula sahanini mwangu leo.” Mama mkwe wake akampikia, naye akala peke yake, na chura alikuwa mlafi sana na baadaye angeenda kwa mama mkwe wake na kusema, “Nimefanya kazi kwa bidii leo, mama mkwe, lakini kuhusu kinyonga, hafanyi kazi hata kidogo — huenda kuzurura bila wewe kumwona; hubeba jembe lake asubuhi, lakini usiamini kwamba yuko kazini. Yeye ni mwongo na mvivu.” Kisha mama mkwe akaanza kumchukia kinyonga kwa moyo wote, kwa sababu alikuwa mvivu. Chura alikuwa amechochea fitina, naye akamwambia, “Weka upendo wako kwangu, mimi ninayefanya kazi kama mwanamume, huku kinyonga hafanyi chochote.” Chura alipotoka mashambani mwake ilikuwa jambo lilelile siku zote: alijipaka matope ili apate jina la mfanyakazi hodari na asifiwe na kila mtu.
Kinyonga alipotoka shambani, alijipaka mafuta na kuoga na kurudi nyumbani kwake, na anapoingia ndani, mke wake anamwona, na kupandwa na hasira, na kumdai mume wake, “Umelima kiasi gani leo?” na kinyonga anamjibu mke wake, “Nina michezo mizuri. Silimi. Chura ndiye mlimaji mkuu; anayo yote kwa ajili yake — hakuna mwingine aliye na nafasi naye katika kulima.” Mke wake angejibu na kusema, “Wewe ni mvivu usiyefanya kitu, wewe! Kila mtu ananiambia hivyo. Kuna mwanamume duniani anayetoka shambani kisha anajipaka mafuta? Uliwahi kumwona wapi? Niambie.”
“Hapana, sikuwahi,” akasema kinyonga. “Lakini bado, tuseme ni tabia aliyonayo mtu; utafanya nini?” Mke wake hakujibu. Mwishowe akamwambia, “Jaribu tu kulima kidogo. Usiwe mvivu, mpenzi wangu. Mtazame rafiki yako chura; anapotoka mashambani mwake, hujipaka mafuta au la?”
Kinyonga akamwambia mke wake, “Hapana, hajipaki.”
“Basi,” akasema mke wake, “basi wewe ni mvivu; hulimi.”
“Ndivyo hivyo, mvivu,” likawa jibu lake kwa mke wake.
Kwa hiyo kinyonga akaenda mashambani mwake. Ukweli ni kwamba, kinyonga alikuwa na bidii isiyo ya kawaida katika kulima, huku chura hakuwahi kuweka jembe ardhini. Chura ndiye alikuwa mvivu wa kweli. Kila siku ilikuwa vilevile. Chura angeenda shambani kwake na kukaa muda mrefu, bila kufanya kitu ila kujichezea; kisha angejirushia matope na kurudi nyumbani, akijigamba kwa mke wake, “Aa, mpenzi wangu! Nimefanya kazi nzuri ya siku. Natumaini Mwenyezi Mungu ataleta mvua usiku huu, kisha kesho nitakwenda kupanda shamba langu. Ni shamba kubwa sana, pia.” Ndivyo chura alivyojigamba.
Basi, usiku ule mvua kubwa ikanyesha. Asubuhi, chura akamwambia mke wake, “Nenda kwa mama yako useme ninataka mbegu.” Akaenda na kulia, “Mama, mama, naweza kuingia? Mume wangu anataka mbegu za kupanda.” “Lo! Bila shaka,” akasema mama yake. Kisha binti akauliza, “Unataka vikapu vya mbegu za aina gani, mume wangu — mahindi au mtama?” Chura akajibu, “Ninataka vikapu kumi na nane vya mahindi, na kumi vya mtama, na kumi na tisa vya mpunga.” Na chura akapata mbegu zake zote za kila aina pamoja.
Kisha kinyonga akaulizwa, “Unataka vikapu vingapi?”
“Kile tu unachoweza kunipa,” akasema. “Sitaleta fujo, mama mkwe.”
“Sawa kabisa,” akasema mama mkwe wake, naye akatoa vikapu kadhaa vya mahindi, na vya mtama, na vya mpunga. Na kwa kila aina ya mbegu mama mkwe wake akampa vikapu viwili tu, kwa sababu, alifikiri, “Kinyonga hajui chochote kuhusu kulima.” Kinyonga akaenda kupanda mbegu zake.
Chura alifanya nini ila kubeba vikapu vyake vya mbegu, na kwenda kuchimba shimo na kuweka mbegu zake zote shimoni — hilo ndilo lilikuwa shamba lote la chura. Lakini kinyonga akaenda shambani kwake na kupanda mbegu ambazo mama mkwe wake alimpa — kinyonga akapanda mbegu zake hadi mbegu zake zikaisha zote. Kuhusu chura, mbegu zake, pia, zilikuwa zimeisha zote, bila shaka — mbegu za chura zikiwa zimewekwa tu shimoni.
Kisha chura akapeleka ombi jingine la mbegu kwa mama mkwe wake. “Ninataka,” akasema, “vikapu kumi na tisa zaidi vya mahindi, na kiasi hichohicho cha mtama na kiasi hichohicho cha mpunga, vikapu kumi na tisa — kwa kila aina ya mbegu vikapu kumi na tisa.” Mama mkwe wake hakupenda kuzidiwa, kwa hiyo akazitafuta mbegu na kuzipeleka kwa mkwe wake chura, na lo! lo! lo! — chura akafurahi mno, naye akaenda tena kuchimba shimo na kutia ndani yake mbegu zote ambazo mama mkwe wake alimpa. Kisha chura akasema, “Hapana, zinatosha sasa; sitaki mbegu zaidi. Ulizonipa zinatosha. Sasa nina kazi tu ya kuweka ardhi safi bila magugu.”
Kisha kinyonga akaulizwa, “Unataka mbegu zozote?”
“Mimi ni mvivu tu,” akasema. “Sitaki mbegu zako zozote, mama mkwe. Nitajipatia mbegu mwenyewe.”
“Vizuri sana,” akasema mama mkwe wake. Kwa hiyo kinyonga akapanda shamba lake na kuliangalia hadi mbegu zikachipua na kuota, naye akaweka ardhi safi bila magugu, na katika shamba la kinyonga mambo yalistawi isivyo kawaida. Shambani mwake palikuwa na ndizi, shambani mwake mahindi hayakuhesabika, na vivyo hivyo miwa shambani mwake, mwa kinyonga.
Wakati wa mavuno ukafika, na chura akaitwa na mama mkwe wake, aliyemwambia, “Ninataka kwenda kuona mashamba yako, mkwe wangu. Ni wakati wa mavuno, unajua.”
“Kweli ndivyo, mama mkwe,” akasema. “Ni wakati wa mavuno.” Lakini chura akatetemeka kwa hofu kwa kumdanganya mama mkwe wake. Hata hivyo, akasema, “Bila shaka. Tuseme twende kesho asubuhi na mapema?” Na mama mkwe wake akasema, “Bila shaka.” Wakalala hadi asubuhi, kisha mama mkwe wake akaenda nyumbani kwa chura na kusema, “Basi, unasemaje? Twende shambani kwako, mkwe wangu?”
“Lakini,” chura akamjibu mama mkwe wake, “una hakika unaweza kutembea mwendo mrefu sana? Ni njia ndefu sana hadi mahali nilipofanya kazi, mama mkwe.”
“Si kitu,” akasema mama mkwe wake. “Tuanze safari twende taratibu, nasi tutafika hatimaye.” Chura akakosa la kufanya kabisa, na mama mkwe wake akasema, “Sawa, haya twende.” Mama mkwe wake akabeba kikapu pamoja naye, akidhani angechukua baadhi ya mahindi.
Basi, wakaenda mbele, na mbele, na mbele, na mama mkwe wake akaendelea kuuliza, “Mkwe chura, mkwe chura, unakwenda wapi?” Chura akatoa mguno, uliomaanisha, “Njoo, mama mkwe; njoo, mama mkwe.” Kwa hiyo wakaenda hadi ikawa adhuhuri, na chura akamwambia mama mkwe wake, “Tumeliacha shamba nyuma yetu. Turudi, mama mkwe.” Mama mkwe wake alikuwa amechoka, vivyo hivyo watu waliokuwa pamoja naye, naye akasema, “Kwa nini umetupa taabu hii yote bure?”
Chura akatetemeka kwa sauti ya mama mkwe wake. Chura alikosa kabisa wazo. “Afadhali niseme mbegu zililiwa na makundi ya wadudu waharibifu. Ndiyo, panya kwa makundi. Afadhali niseme hivyo, na mama mkwe wangu ataniacha.” Chura akasumbua akili zake. “Afadhali niseme.” Kwa hiyo akamwambia mama mkwe wake, karibu kurukwa na akili kwa hofu, “Mbegu zile ulizonipa ziliiwa na panya na wadudu waharibifu. Walikuja kwa makundi na kuzila zote, na panya walichimbua mbegu zote nilizopanda, na hili hapa shimo la panya.” Basi, mama mkwe wake hakuweza kabisa kustahimili kuona upotevu huu mbaya wa mbegu. Hakuweza kumwita mkwe wake, bali akamwambia, “Chura, wewe si rafiki yangu. Umenipa taabu yote ya msako mgumu wa kutafuta mbegu, na sasa umeziharibu zote kwa njia hii. Kisha umenisumbua kwa msako wa kutafuta majembe na mashoka — kila kitu, kwa kweli, ilinibidi nikitafute, na sasa ningependa kujua, mashamba yako yako wapi?”
“Sikuweza kulima,” akalalamika chura, “kwa sababu nilikuwa peke yangu.” Na chura akaona aibu kubwa mno; hakuweza kumtazama mama mkwe wake usoni. Kisha mama mkwe wake akasema, “Chura, wewe si mkwe wangu tena. Umekosea sana.” Kwa hiyo wakarudi mjini kwa msukosuko, chura akiwa hana neno la kujitetea na akitarajia tu kufukuzwa mara moja.
Siku iliyofuata kinyonga akaitwa. “Basi, kinyonga, hujambo? Wewe pia hujakuwa ukilima?” Kinyonga akamjibu mama mkwe wake, “Njoo shambani kwangu uone. Lakini mimi ni mvivu wa kusikitisha, kweli, kama mlivyosema wenyewe, kama chura alivyosema. Hata hivyo, njoo uone matokeo ya uvivu wangu.” Kwa hiyo wakaenda shambani kwa kinyonga, wakaenda mbele na mbele, na mwishowe wakalifikia. Alipoliona shamba la kinyonga — na shamba lile lilikuwa kubwa mno — ndipo mama mkwe wake akapiga kelele ya mshangao na kusema, “Basi, sijawahi kuona! Mkwe kinyonga, nani amelima hapa? Shamba lote hili, wewe peke yako?”
“Lo! Mimi ni mbwa mvivu,” akasema kinyonga. “Unaona jinsi nilivyo mvivu.” Mama mkwe wake alishangaa kabisa. Kisha mara moja kinyonga akaamuru nyumba ya ghorofa saba, nayo ikasimama pale mara moja. Kisha mara moja akaamuru vijakazi wake wampeleke mama mkwe wake ghorofani, naye akabebwa juu. Habari zikaenea mjini, na mtu akatumwa kumleta baba mkwe kutoka mjini. Punde sana akaletwa makazini kwa kinyonga. Baba mkwe naye akashangaa, na kusema, “Umewezaje kulima ardhi yote hii peke yako?” Kinyonga akawaamuru watumishi wake wa kiume wampeleke baba mkwe wake ghorofani chumbani, na watu wakaanza kuingia nyumbani kwa kinyonga, naye akawapokea kwa fahari. Kinyonga akaenda shambani kwake, akachuma mahindi yaliyoiva nusu, na kuwapa watumishi wake. “Fanyeni haraka mpike haya ili wageni wangu wale.” Baba mkwe wake alikuwa katika nyumba ya ghorofa saba, naye akajawa na furaha kubwa na kusema, “Nimepata mkwe mzuri.” Naye akaongeza, “Sasa sitakuwa na mkwe mwingine, ila kinyonga tu sasa, wala si mwingine yeyote. Kuhusu chura, sitakuwa na uhusiano wowote naye kabisa.”
Kwa hiyo akatuma watu, akisema, “Mwambieni chura aondoke. Nisimwone nitakapokuja mjini. Nisimwone hata dakika moja.” Watu wakaenda mjini, na chura akaambiwa, “Baba mkwe wako yuko nyumbani kwa kinyonga, naye anasema, ‘Ondoka leo hii hii! Usikae hapa leo; nenda zako.’ Haya sasa, wewe ni mvivu, wewe chura, wewe! Mpigeni! Mpigeni!”
Chura akakimbilia msituni, wala hakuonekana tena.
Baba mkwe aliporudi mjini, akauliza, “Chura ameondoka?” Watu wa mji wakajibu, “Ndiyo, amekimbilia porini. Tulikuwa karibu kumuua, lakini akakimbia.”
Basi, mke wa chura akapewa kinyonga, na hivyo kinyonga akawa na wake wawili. Na kinyonga akamwambia baba mkwe wake, “Haya sasa, tutembee mashambani mwangu.” Kwa hiyo wakatembea hadi baba mkwe akachoka, kisha akapumzika. Alipokuwa tayari, akainuka na kuondoka. Baba mkwe akamwambia kila mtu, “Nimepata mkwe mzuri kweli.”
Kwa hiyo kinyonga akaishi na wake zake wawili katika nyumba ya ghorofa saba, nao wakaishi kwa amani na utulivu. Baba mkwe wake akafariki, na mama mkwe peke yake akabaki, na baadaye naye akafariki pia. Kisha akabaki kinyonga na wake zake wawili na idadi ya watumishi, wa kiume na wa kike. Hawakuwa na kazi yoyote ila kula na kunywa.
Hii ndiyo hadithi ya kinyonga na chura. Na chura akakimbilia porini — hicho ndicho kilichompata chura. Kuhusu kulima, kinyonga aliwaachia watumishi wake kazi yote hiyo.